بازار آریا

آخرين مطالب

پیشران‌های رشد اقتصادی در اقتصاد ایران مقالات اقتصادي

پیشران‌های رشد اقتصادی در اقتصاد ایران

  بزرگنمايي:

آریا بازار - رشد اقتصادی به واسطه رشد موجودی سرمایه، نیروی کار و بهره‌وری کل تعیین می‌شود. مطالعات تجربی در اقتصاد ایران نشان می‌دهد که برای شکل‌گیری و انباشت عوامل تعیین کننده رشد در افق میان‌مدت، حداقل چهار دسته عوامل، نقش کلیدی ایفا می‌کنند که عبارت‌اند از ثبات اقتصادی، تخصیص بهینه منابع، افزایش سرمایه‌گذاری و افزایش رقابت‌پذیری.
عوامل مذکور زمینه شکل‌گیری ظرفیت‌های جدید برای افزایش تولید و همچنین افزایش بهره‌وری را فراهم می‌کنند و موجب تداوم و پایداری رشد اقتصادی می‌شوند.
از سوی دیگر آمارها نشان می‌دهد با توجه به روند نزولی رشد موجودی سرمایه خالص طی یک دهه گذشته و با توجه به عدم بهبود ساختارها و سیاست‌های موثر بر ارتقای سهم بهره‌وری در رشد اقتصادی، چشم‌اندازی برای دستیابی به رشد اقتصادی پایدار و بالا چندان قابل تصور نیست.
دست‌یابی به رشد اقتصادی بالا و پایدار الزامات بسیار دشوار و گسترده‌ای دارد و شامل طیف وسیعی از شرایط و پیش‌نیازها است. از یک طرف لازم است جهشی در سرمایه‌گذاری در زیرساخت‌ها و همچنین در بنگاه‌ها رخ ‌دهد که آن هم مستلزم حضور بیشتر بخش خصوصی و مشارکت گسترده سرمایه‌گذاران خارجی است. عامل تعیین کننده دیگر در رشد اقتصادی پایدار، افزایش سهم بهره‌وری در رشد اقتصادی است؛ ولی بسیاری از ساختارها و سیاست‌ها در کشور، سازگار با بهره‌وری نیستند و افزایش سهم بهره‌وری مستلزم اصلاح بسیاری از سیاست‌ها و ساختارها است.
در نهایت، دستیابی به رشد اقتصادی بالا و پایدار مستلزم شناسایی و تقویت پیشران‌های رشد است. در واقع باید گفت در سال‌های آینده مسیر رشد اقتصادی کشور تا حد زیادی تحت تاثیر نقشی است که بخش‌های پیشران ایفا خواهند کرد و از این جهت شناسایی پیشران‌های رشد از اهمیت بسیاری برخوردار است.
بخش پیشران رشد، بخش‌هایی هستند که می‌توانند با نرخی بیش از متوسط اقتصاد رشد کنند. علاوه بر آن، بخش‌هایی که بتوانند با ایجاد تقاضا برای سایر فعالیت‌های اقتصادی، موجب رشد سایر بخش‌ها شوند نیز به تعبیری یک بخش پیشران محسوب می‌شوند.
اگر به تاریخچه رشد اقتصادی پنج دهه گذشته بنگریم، به‌تناوب جای بخش‌های اقتصادی پیشران تغییر کرد است. در دهه 1340، که اقتصاد ایران دوره رشد پرشتابی را تجربه کرد، به ترتیب بخش نفت، خدمات بخش عمومی و بخش صنعت، پیشران رشد اقتصادی بودند و بیشترین سهم را در رشد اقتصادی کشور داشتند. رشد پرشتاب بخش صنعت طی دهه 1340 باعث شد تا به‌تدریج بخش صنعت به عنوان پیشران رشد مطرح شود. بنابراین در دهه 1350، به ترتیب بخش صنعت، نفت و خدمات عمومی پیشران رشد اقتصادی بودند. در دهه 1370 و 1380، سهم مستقیم بخش نفت در رشد اقتصادی کاهش یافت. به طوری که طی دهه 1370 به ترتیب بخش حمل و نقل پیشران رشد اقتصادی بودند. در دهه 1380 به ترتیب بخش حمل و نقل، صنعت و ساختمان بیشترین سهم را داشتند. بررسی تاریخی عملکرد رشد نشان می دهد در پنج دهه گذشته، سهم بخش‌های اقتصادی در رشد اقتصادی تغییرات زیادی داشته است. این تغییرات در جهتی بوده است که ابتدا بخش‌های وابسته به منابع زیرزمینی و سپس بخش صنعت و به تدریج بخش خدمات، پیشران رشد را ایفا کرده‌اند. چنین سیر تحولی در اغلب اقتصادهای جهان نیز دیده می‌شود. در واقع می‌توان گفت به‌عنوان یک روند کلی، در اغلب کشورها، بخش‌های خدماتی به تدریج نقش پیشران رشد را برعهده می‌گیرند و در ایران نیز چنین بوده است.
علاوه بر آنچه به عنوان سهم بالفعل بخش‌های اقتصادی در رشد اقتصادی گفته شد، سهم و نقش بالقوه بخش‌های اقتصادی در رشد اقتصادی را نیز می‌توان در نظر گرفت.
برخی از بخش‌های اقتصادی به دلیل برخورداری از مزیت‌ها و ظرفیت‌های خاص یا به دلیل پیوندهای قوی با سایر فعالیت‌های اقتصادی و تأمین نهاده‌ها یا ایجاد تقاضا برای سایر فعالیت‌ها، به طور بالقوه می‌توانند پیشران رشد اقتصادی باشند. به عنوان مثال کشوری مانند شیلی، با سرمایه‌گذاری‌های گسترده در زیرساخت‌های حمل و نقل و همچنین با ایجاد شرایط مناسب و رفع موانع قانونی جذب سرمایه‌گذاری خارجی، توانسته است ظرفیت های معدنی خود را فعال و بخش معادن را به پیشران رشد اقتصادی تبدیل کند. به عنوان نمونه ای دیگر، در سنگاپور بخش حمل و نقل، در ترکیه و مالزی بخش گردشگری و در قطر بخش انرژی نقش پیشران رشد را ایفا می‌کنند.
در اقتصاد ایران، جدای از سهم تاریخی زیر بخش‌ها در رشد اقتصادی، شناسایی مزیت‌ها و ظرفیت‌های بالقوه پیشران‌های رشد اهمیت زیادی دارد. بخش‌هایی از اقتصاد ایران قابلیت آن را دارند که در آینده به عنوان پیشران رشد مطرح باشند که در ادامه به مهمترین آنها اشاره می‌شود.
حمل و نقل
موقعیت منطقه‌ای ایران به گونه‌ای است که مزیتی برای توسعه حمل و نقل فراهم می سازد. بخش حمل و نقل، شامل تمام زیربخش‌های ریلی، هوایی، جاده‌ای و ترانزیت انرژی، قابلیت آن را دارد که سهم بیشتری در رشد اقتصادی ایران ایفا کند. با ایجاد زیرساخت‌های مناسب حمل و نقل، می‌توان سهم عمده‌ای از بازار بزرگ ترانزیت کالا، انرژی و مسافر را در منطقه به دست آورد. در منطقه، کشورهایی مانند امارات و قطر توانسته‌اند به خوبی از مزیت جغرافیایی خود استفاده و بخش حمل و نقل را به پیشران رشد تبدیل کنند. توسعه زیرساخت‌های حمل و نقل مستلزم سرمایه‌گذاری‌های کلانی است که با توجه به تجربه سایر کشورها به ویژه هند، پاکستان و ترکیه، امکان تأمین مالی طرح‌های بزرگ ریلی و بزرگراهی و توسعه بنادر از طریق مشارکت بخش خصوصی و سرمایه‌گذاری خارجی فراهم است. با توسعه زیرساخت‌های حمل ونقل با اتکا بر منابع بخش خصوصی و مشارکت سرمایه‌گذاران خارجی، هم زمینه توسعه سایر بخش‌های اقتصادی فراهم می‌شود و هم بخش حمل و نقل، با بازده بالایی که دارد، می‌تواند به عنوان یک بخش پیشران رشد، سهم عمده‌ای در افزایش رشد اقتصادی کشور ایفا کند.
معدن و صنایع معدنی
یکی از دیگر بخش‌هایی که می تواند پیشران رشد اقتصادی باشد، بخش معادن غیرنفتی و صنایع وابسته به آن است. بخش معدن و صناع معدنی، اگرچه در حال حاضر سهم اندکی در تولید ناخالص داخلی و رشد اقتصادی دارد ولی این ظرفیت را دارد که در دهه‌های آینده یکی از پیشران‌های رشد باشد. کشور ایران از ذخایر معدنی غنی به ویژه ذخایر سنگ آهن، مس، زغال سنگ، آلومینیوم، سرب، روی و عناصر نادر خاکی برخوردار است. برخورداری کشور از ذخایر گسترده و متنوع معدنی، ظرفیتی را فراهم می‌کند که فعال کردن آن تا مدت‌ها می‌تواند ارزش افزوده ایجاد کند. این بخش، قابلیت بالایی برای جذب سرمایه‌گذاری مستقیم خارجی دارد. از سوی دیگر، سرمایه‌گذاری در طرح‌های بزرگ معدنی نوعاً بسیار بلندمدت و پرحجم است. علاوه بر آن، بخش معادن و صنایع معدنی، پایداری بیشتری نسبت به سایر فعالیت‌های اقتصادی دارد و از این رو در صورت افزایش سهم آن در اقتصاد، می‌تواند به پایداری رشد اقتصادی کمک کند.
نکته دیگری که به عنوان یکی از مزیت‌های توسعه بخش معادن می‌توان ذکر کرد، آن است که توسعه این بخش به طور گسترده‌ای تقاضا برای ایجاد زیرساخت‌های حمل و نقل ریلی، زیرساخت‌های انرژی، طرح‌های انتقال آب و صنایع بازیافت ایجاد می‌کند و با توسعه معادن و صنایع معدنی کشور، سرمایه‌گذاری خارجی در زیرساخت‌های حمل و نقل و انرژی جذابیت پیدا می‌کند. این واقعیت نیز به شکل دیگر می‌تواند به رشد اقتصادی کشور کمک کند. علاوه بر آن، توسعه معادن و محصولات معدنی، جدای از فراهم ساختن امکان صادرات محصول، می‌تواند نهاده‌های موردنیاز صنایع داخلی را فراهم کند. در مجموع با توجه به ذخایر گسترده معدنی در کشور، قابلیت رشد سریع بخش معادن، قابلیت جذب سرمایه‌گذاری خارجی، پایداری نسبی فعالیت‌های معدنی، ماندگاری طولانی سرمایه‌گذاری‌ها، پیوندهای پسین و پشین قوی با سایر فعالیت‌های اقتصادی و کمک به صادرات کشور، می‌تواند یکی از پیشران‌های رشد اقتصادی در آینده باشد.
گردشگری
صنعت گردشگری و فعالیت‌های مرتبط با آن، یکی دیگر از حوزه‌هایی است که می‌تواند پیشران رشد اقتصادی باشد. بررسی‌ها نشان می‌دهد علی‌رغم وجود ظرفیت‌ها و جاذبه‌های فراوان گردشگری در کشور، بخش گردشگری در ایران در مقایسه با کشورهایی مانند ترکیه، مالزی، مصر و امارات هنوز نتوانسته است سهم قابل توجهی در رشد اقتصادی و اشتغال داشته باشد. توسعه بخش گردشگری می‌تواند تقاضا برای انواع خدمات مانند حمل‌ونقل، خدمات هتل و رستوران، خرده‌فروشی، صنایع‌دستی و نظایر آن ایجاد کند.
کشور ایران به دلیل برخورداری از جاذبه‌های مناسب تاریخی، فرهنگی، طبیعی و ورزشی و همچنین به دلیل برخورداری از زیرساخت‌های مناسب خدمات درمانی و بیمارستانی، به‌طور بالقوه می‌تواند یکی از کشورهای گردشگرپذیر منطقه باشد. با توجه به ظرفیت‌های فراوان موجود در کشور، با توسعه زیرساخت‌های لازم به‌ویژه درزمینه زیرساخت‌های حمل‌ونقل، هتل‌داری، خدمات مالی و نظایر آن، امکان فعال کردن صنعت گردشگری به‌ویژه درزمینه گردشگری سلامت، گردشگری طبیعی و گردشگری فرهنگی فراهم خواهد شد.
صرفه‌جویی انرژی
یکی از زمینه‌هایی که می‌تواند نقشی تعیین‌کننده در رشد اقتصادی سال‌های آینده داشته باشد، حوزه صرفه‌جویی انرژی است. حوزه صرفه‌جویی انرژی این قابلیت را دارد که به طرق مختلف عامل رشد اقتصادی کشور باشد.
آمارها نشان می‌دهد در اقتصاد ایران، شدت انرژی در بخش‌های مختلف اعم از مصارف خانگی، بخش حمل‌ونقل و بخش صنعت بسیار بالا است. سالانه مقادیر هنگفتی از منابع کشور به علت مازاد مصرف انرژی به هدر می‌رود که ریشه اصلی آن سیاست‌های بازار انرژی و سرکوب قیمت حامل‌های انرژی است. با اصلاح قیمت‌ها در بازار انرژی و همچنین استفاده مناسب از نقش حاکمیتی دولت و برقراری مکانیزم‌های قیمتی و تشویقی مناسب، به‌تدریج مصرف‌کننده و تولیدکننده به سمت صرفه‌جویی در مصرف انرژی گرایش پیدا می‌کنند. فعال شدن حوزه صرفه‌جویی انرژی موجب خواهد شد تقاضا برای طیف وسیعی از محصولات کم مصرف ایجاد شود و صنایع جدید مرتبط با صرفه‌جویی انرژی فعال شوند. همچنین با فعال شدن حوزه صرفه‌جویی انرژی، صنعت بزرگ و پرسود عرضه انرژی‌های نو و تجدیدپذیر در کشور ایجاد خواهد شد و منابع مالی هنگفتی که سالانه در اثر مازاد مصرف انرژی تلف می‌شود، صرفه‌جویی و در نهایت صرف سرمایه‌گذاری‌ها می‌شود. در حال حاضر پایین بودن قیمت حامل‌های انرژی مانع توسعه انرژی‌های نو شده است. با اصلاح قیمت‌های بازار انرژی و به‌کارگیری سیاست‌های حمایتی مناسب، زمینه توسعه انرژی‌های نو فراهم می‌شود و به تبع آن طیف وسیعی از صنایع مرتبط با نیروگاه‌های بادی، نیروگاه‌های خورشیدی، سیستم‌های ذخیره‌سازی انرژی و نظایر آن فعال و زمینه سرمایه‌گذاری در این صنعت سودآور و پربازده و حتی صادرات تکنولوژی‌های مرتبط فراهم می‌شود. علاوه بر آن، همان‌طور که گفته شد با اصلاح بازار انرژی و افزایش سهم انرژی‌های نو، در سطح گسترده‌ای از اتلاف انرژی و منابع مالی کشور جلوگیری می‌شود و منابع جدید می‌تواند صرف سرمایه‌گذاری در زیرساخت‌های اقتصادی شود.
خدمات دانش‌بنیان
علاوه بر حوزه‌هایی که به‌عنوان پیشران رشد اقتصادی معرفی شد، برخی بخش‌های اقتصادی در اقتصاد کشور وجود دارند که قابلیت رشد و گسترش سریع و کمک به رشد اقتصادی را دارند. از جمله می‌توان به طیف گسترده‌ای از شرکت‌های دانش‌بنیان و استارت‌آپ‌های مبتنی بر فناوری اطلاعات اشاره کرد. این‌گونه کسب‌وکارها، طیف متنوعی از انواع خدمات تخصصی و عمومی را ارائه می‌کنند و اغلب مبتنی بر زیرساخت‌های فناوری اطلاعات هستند. چنین کسب‌وکارهایی از یک سو قابلیت رشد و توسعه بسیار سریع را دارند و از سوی دیگر اشتغال‌زا هستند. توسعه این بخش‌ها، نیازمند رفع موانع کسب‌وکار و همچنین سرمایه‌گذاری کافی در زیرساخت‌های ICT است.
مجله آینده‌نگر، شماره 65.





نظرات شما

ارسال دیدگاه

Protected by FormShield

ساير مطالب

فناوری نوین مالی یا فین تک (FinTech)

افزایش وام مسکن، خوب یا بد

بازار ارز در وضعیت انتظار

ظرفیت خلق شغل کسب و کارهای کوچک و متوسط (با تاکید بر ایالات متحده آمریکا)

آسیب شناسی طرح‌های اشتغالزایی

بهره‌برداری از فرصت در اکوسیستم فناوری ساختمان

آخرین آمارها از فروش نفت ایران/ در دور زدن تحریم‌ها موفق بودیم

بررسی تولید و تجارت فولاد در جهان

افـق تجـارت 20 میلیارد دلا‌ری با عراق

اقتصاد ایران در سال 1398

بیت کوین، رایج‌ترین ارز دیجیتال

شرایط بیرونی و درونی اقتصاد ایران

مالیات بر ارزش افزوده (Value Added Tax) در ایران و جهان

نگاهی به ابعاد بازار فناوری نانو

محرومیت

برندگان و بازندگان اقتصاد 97

لطفا مسئولان دلشان به رحم بیاید!

برنامه مشتریان نفت ایران در راستای چشم‌انداز تمدید معافیت‌های آمریکا

اتفاقات خوب برای نفت ایران

برای سرمایه گذاری طلا بخریم یا سکه؟

آسمان تاریک اقتصاد جهان : گزارش بانک جهانی

سرمایه گذاری در بازار خودرو سودده است یا زیان ده؟

بازار مسکن در انتظار گرانی سال آینده؟

آسیب شناسی ارز 4200 تومانی در دولت

از اسفند 96 تا اسفند 97 چه بر سر بازارها آمد؟

مروری بر آمار ادغام و اکتساب

عوامل موثر بر شکست کسب و کارها

قاچاق یارانه به آن سوی مرزها!

قیمت خودرو تا پایان سال کاهش می‌یابد؟

اکوسیستم صادرات غیرنفتی کشور

از موافقتنامه پاریس بیشتر بدانیم

زیست توده (biomass) جایگزین سوخت‌های فسیلی

مردم در بانک‌ ها چقدر پول دارند؟

تنها 5 درصد از نقدینگی کشور می‌تواند بازار ارز را دچار بحران کند

اختلاف پارادایمی اقتصاددانان نسبت به فرصت‌ های کارآفرینانه

تاثیر سیاست علم و فناوری بر عملکرد صادراتی ایران

سیاست‌های صنعتی و تجاری در قرن 21 و دلالت‌های آن برای اقتصاد ایران

آیا نفت و گاز می‌تواند موتور توسعه کشور در برنامه ششم باشد؟

توسعه در اشتغال، درآمد و مهارت (نوشتاری از مک‌کینزی)

نااطمینانی‌های بازار نفت در سال 2019

چارچوب کارآفرینانه در ایران مطابق با داده‌های دیدبان جهانی کارآفرینی

بررسی لایحه بودجه سال 1398 + جدول خلاصه و نمودار

توسعه و اصلاحات اقتصادی چین

میزان تولید شیر در استان‌های کشور

هفت روند تحول دیجیتال در سال 2019

گذار از اقتصاد دولتی به اقتصاد رقابتی

اقتصاد دریا در ایران

نقد لایحه بودجه 98 و مصوبات کمیسیون تلفیق

سرمایه‌گذاری خطر پذیر شرکتی (corporate venture capital)

تورم منفی چیست؟