آخرين مطالب

آسیب‌شناسی وضعیت رشد اقتصادی در ج. ا. ایران مقالات اقتصادي

آسیب‌شناسی وضعیت رشد اقتصادی در ج. ا. ایران

  بزرگنمايي:

آریا بازار - رشد اقتصادی، از اصلی‌ترین اهداف برنامه‌های توسعه هر کشور است وضعیت رشد اقتصادی درج.ا.ایران مناسب نمی‎باشد از اینرو لازم است نسبت به بررسی‌های آسیب شناختی آن اقدام شود. در روش آسیب‌شناسی، نسبت به شناسایی مهم‌ترین محدودیت‌ها و موانع و همچنین عوامل اصلی کاهش رشد اقتصادی ، اقدام می‎گردد و نسبت به رفع آنها چاره اندیشی می‌شود. از جمله عواملی که در کاهش رشد اقتصادی در ج.ا.ایران نقش اساسی دارند، می‌توان به «سطح پایین سرمایه‌ گذاری» و «وضعیت بهره وری» تاکید نمود.
1- سطح پائین سرمایه گذاری
یکی از عوامل موثر بر رشد اقتصاد ایران، رشد سرمایه گذاری است. بر اساس محاسبات، یک درصد افزایش در سرمایه‌ گذاری، منجر به افزایش 0.37 درصد تولید سرانه می‌شود. بنابراین اثرگذاری متغیر رشد سرمایه‌ گذاری، بر رشد اقتصادی قابل توجه است. اما چرا، میزان سرمایه گذاری در کشور پائین است؟ پاسخ به این پرسش دارای ابعاد متنوع و گوناگونی است. یکی از عوامل مهم نرخ نامناسب سرمایه ‎گذاری در ج.ا.ایران وضعیت نهادهای واسطه سرمایه گذاری است. بعنوان نمونه، باید به وضعیت بانک‌ها بعنوان یکی از اصلی ترین نهادهای واسطه‌ای برای سرمایه گذاری اشاره داشت. بدین معنی که بانک‌ها برای تجهیز منابع مالی جهت افزایش سرمایه گذاری بنگاه‌ها و کارآفرینان، دارای تنگناها و محدودیت‎های فراوانی می‎باشند ازآنجا که بانک‌ها دارای چالش‌های گوناگونی هستند، نمی‌توانند نسبت به تامین منابع سرمایه گذاری نقش آفرینی داشته باشند. چالش‌های بانکی را می‌توان تحت چهار سرفصل دسته بندی کرد:
1-1- کمبود پس انداز: به سبب کاهش سطح در آمد سرانه به قیمت‌های ثابت ، میزان پس انداز در کشور کاهش پیدا کرده است. جدول ذیل وضعیت تولید ناخالص داخلی و در آمد سرانه به قیمت‌های ثابت را نشان می‎دهد:

2010 2015
تولید ناخالص داخلی به قیمت های ثابت 2010- میلیارد دلار 467.8
456.9
درآمد سرانه به قیمت های ثابت – تومان 2,806,977 2,576,299
مأخذ: سری های زمانی بانک جهانی- 2016- ارقام به تومان و دلار
1-2- قفل شدن منابع بانک‌ها: حدود 50 درصد منابع و دارایی بانک‌ها، قابلیت درآمدزایی و نقدشوندگی خود را از دست داده‌اند. چرا که بخش قابل توجهی از منابع به حوزه مسکن اختصاص پیدا کرده است و به سبب رکود اقتصادی، بخش مسکن نیز در دوره رکود طولانی بسر می‌برد. این امر موجب قفل شدن منابع بانک‌ها گردیده است. مجموع دارایی های قفل شده بانکی، حدود 450هزار میلیارد تومان است که حدود 200 هزار میلیارد تومان منابع بانکی در املاک منجمد شده است.
1-3- حجم بالای معوقات بانکی: بررسی‌ها نشان می‌دهد، نرخ بین‌المللی معوقات بانکی حدود چهار الی پنج درصد است. اما این نرخ در ایران بالغ بر ١5 درصد منابع بانکی می‎باشد. این نرخ در خارج از کشور بعنوان نرخ ورشکستگی محسوب می‌شود. سال 1392 حجم مطالبات معوق نسبت به کل تسهیلات حدود 15 درصد و نزدیک به 90 هزار میلیارد تومان بود. ولی در سال1395 این نسبت به 10 درصد رسیده که نزدیک به 105 هزار میلیارد تومان است.
1-4- افزایش هزینه‌های مالی: سرفصل‌های سه گانه مزبور، کمبود منابع بانکی را در بر دارد که موجب عدم تعادل میان عرضه و تقاضای منابع بانکی شده است. این امر، عدم توانایی بانک‌ها را برای پاسخگویی به متقاضیان سرمایه گذاری را بدست داده است و وضعیت موجب شکل گیری عامل دیگری تحت عنوان «هزینه بالای تامین مالی» شده است که نقش بازدارنده در خصوص سرمایه گذاری دارد. چرا که سرمایه گذاری به نرخ سود حساس است، با افزایش نرخ سود، میزان سرمایه گذاری کاهش می‌یابد.
یکی از نکاتی که هم اکنون در وضعیت بنگاه‌های اقتصادی قابل مشاهده است، افزایش سهم وام‌های کوتاه‌مدت در سبد بدهی بنگاه‌ها است. این امر را باید یکی از نمادهای اصلی چالش‌های سرمایه گذاری در ایران محسوب نمود. معنی و مفهوم این پدیده اینستکه بنگاه‌ها به سرمایه گذاری‌های بلند مدت به سبب «بالا بودن هزینه تامین مالی » توجهی ندارند و تنها به گذر روزانه می‌پردازند. بدیهی است که عدم انجام سرمایه گذاری بلند مدت توسط بنگاه‌ها، به کاهش نسبت میزان سرمایه گذاری به تولید ناخالص داخلی می‌انجامد و این امر کاهش نرخ رشد اقتصادی را در بر دارد. متوسط میزان سرمایه گذاری (با احتساب بخش ساختمان) طی سالهای 95-1383 حدود 24% درصد تولید ناخالص داخلی بوده است. براساس آمارهای اعلام شده از سوی وزارت صنعت و معدن، در سال‌های 93 – 1385، میزان سرمایه‌ گذاری در بخش صنعت کاهش داشته است. این امر گویای کاهش جذابیت بخش صنعت برای سرمایه‌ گذاران است (قبادی، 1395). گزارش های دیگر نیز حاکی از آن است که سهم بخش صنعت و معدن از کل تشکیل سرمایه ثابت ناخالص در کشور از سال 1383 به بعد، دارای سیر نزولی بوده است. این روند نشان می‌دهد که سرمایه‌ گذاری‌ها به‌طور نسبی از بخش صنعت و معدن خارج شده و به سایر بخش‌های اقتصاد ایران تمایل پیدا کرده است. با توجه به نقش ویژه با اهمیت بخش صنعت و صنایع معدنی در رشد پایدار اقتصادی، روند کاهشی سرمایه گذاری‌ها در کشور بسیار نگران کننده است.
2- بهره وری:
یکی دیگر از مولفه های مهم در رشد اقتصادی، وضعیت بهره وری است. محاسبات کارشناسان نشان می‎دهد که حتی اگر ج.ا. ایران در پی تحقق نرخ رشد اقتصادی مستمر 5.3 درصدی باشد(کمتر از پیش‌بینی نرخ رشد سند چشم انداز که بالغ بر 8 درصد است) نیازمند سرمایه‌گذاری به میزان 40 درصد تولید ناخالص داخلی است (نیلی،1396). این نسبت، با عملکردهای دهه گذشته فاصله فراوانی دارد. از اینرو می‌توان گفت که تحقق این میزان سرمایه گذاری، در دسترس نخواهد بود. لذا باید راهکارهای دیگر همچون بهره وری و توجه به اقتصاد دانش بنیان را برای نیل به رشد اقتصادی مناسب مدنظر قرار داد. کانون اصلی بهره وری و فعالیت‌های اقتصاد دانش بنیان می تواند معطوف به بهبود وضعیت تولید و مصرف انرژی در حوزه‎های نفت، گاز و برق باشد، برآوردها گویای صرفه‌جویی 15 میلیارد دلاری در اثر تمرکز بر بهبود بهره ‏وری در حوزه‌‏های مزبور است.
لازم بذکر است که بر اساس سند چشم انداز، حدود 2.5 درصد از متوسط رشد اقتصادی 8 درصدی مورد نظر، باید از طریق بهبود بهره‎وری تامین گردد. ولی متاسفانه عملکردها، گویای وضعیت بسیار نامناسب است. عملکرد بهره‎ وری در رشد اقتصادی در دهه اول سند چشم انداز(94-1384) تنها حدود 0.08 درصد بوده که فاصله فراوانی با اهداف مورد نظر دارد.




نظرات شما

ارسال دیدگاه

Protected by FormShield

ساير مطالب

هند در دوراهی انتخاب نفت ارزان ایران یا حرف‌شنوی از ترامپ

پیشنهاد جدید اروپایی‌ها برای خرید نفت از ایران

ایرلاین‌های ایرانی فرصت‌ جهانی را از دست می‌دهند؟

جهش 173 هزار تومانی قیمت سکه

حرکت سینوسی بازار سکه در 83 روز + جدول و نمودار

9 میلیارد دلار در مه!

پیش‌بینی‌های جدید بین‌المللی از شاخص‌های اقتصادی ایران پس از تحریم‌ آمریکا/ آیا موضع ترامپ ملایم‌تر خواهد شد؟

پایان قیمت‌گذاری ارز در کوچه پس کوچه‌ها

پرونده خودرو تحت فشار مافیا

تامین ارز برای کدام گروه کالاها در اولویت است؟

ولع جذب سپرده و زخم باز موسسات غیرمجاز

بازار دوم ارز در راه است

اشتباه ترامپ در قبال کره شمالی بدتر از آن است که به نظر می رسد

"سوئیفت"؛ خط قرمز ایران در روابط با اروپا

اشتغال دهه شصتی‌ها به روایت آمار

موافقت چین با افزایش واردات کالا و خدمات از آمریکا

چین و آمریکا توافق کردند که شکاف تجاری خود را کاهش دهند

اعلام علت مرگ هیتلر بعد از 73 سال

قیمت طلا طی هفته های آینده با رشد فزاینده ای روبرو خواهد شد

علت اصلی بیکاری دانش‌آموختگان چیست؟

دخل تهران خالی‌تر می‌شود

چرا سکه 2میلیون تومان شد؟

ارزیابی میزان موفقیت یا شکست تامین مالی خرد در توسعه کشورها

پنج روش رمزگذاری برای امنیت کسب‌وکارها

پژو در ایران می‌ماند؟

حال و روز این روزهای تجارت الکترونیکی ایرانی

بلومبرگ: نگرانی از وضعیت اقتصاد ایران ارزش ریال را کاهش داد

پتانسیل‌‌های کارآفرینی و مشارکت اقتصادی در پناهندگان، مهاجران و گروه‌‌های قومی

ارزیابی شاخص‌های توسعه شهری تهران

توصیفی از وضعیت ادراک فساد در ایران

مروری بر سرگذشت متولدین دهه 60

دهه از دست رفته در اقتصاد ایران و دلایل آن

ارزیابی میزان موفقیت یا شکست تامین مالی خرد در توسعه کشورها

نظام بانکی و ردپای دارایی‌های موهوم

شرکت‌های بزرگ کره جنوبی (چائبول‌ها): اثرات اقتصادی، نحوه ایجاد و رشد

تاب‌آوری و اقتصاد مقاوم

ارزیابی شاخص‌های توسعه شهری تهران

چگونگی خروج از رکود

مروری بر جایگاه پتنت در جهان و ایران

پیش‌بینی قیمت طلا،سکه و ارز در سال 97 | قاسمی: فنر تورم رها می‌شود!

شرکت‌های بزرگ کره جنوبی (چائبول‌ها): اثرات اقتصادی، نحوه ایجاد و رشد

درباره سیلیکون ولی!

تاب‌آوری و اقتصاد مقاوم

تحلیل بازار مسکن در سال 97

بررسی برنامه اشتغال دولت در سال 1397

سیاست‌ «نوآوری» در اتحادیه اروپا

مروری بر جایگاه پتنت در جهان و ایران

چگونگی خروج از رکود

مروری بر جایگاه صنعت خودروسازی در اقتصاد ژاپن

پیش‌بینی قیمت طلا،سکه و ارز در سال 97/ قاسمی: فنر تورم رها می‌شود!