بازار آریا

آخرين مطالب

اوضاع اقتصادی ایران در آستانه انقلاب مشروطه

  بزرگنمايي:

بازار آریا - وابستگی اقتصادی ایران به دولت‌های روسیه و انگلستان در آستانه انقلاب مشروطه به اوج خود رسیده بود. امتیازاتی که در دوران قاجاریه به این دولت‌ها داده شده و رقابت‌های بی‌پایان برای گرفتن امتیاز بیشتر، ایران را به کشوری وابسته در زمینه اقتصادی تبدیل کرده بود.روند نفوذ غرب در ایران از نیمه دوم سده نوزدهم آغاز شد، این نفوذ دارای دو شیوه متفاوت بود که نفوذ اقتصادی در راس آن قرار داشت.
نفوذ غرب به‌ویژه نفوذ اقتصادی، بیشتر بازارهای شهری را تهدید می‌کرد و به تدریج تجار و بازرگانان پراکنده محلی را در قالب طبقه متوسط فرامحلی یکپارچه ساخت، طبقه‌ای که اعضای آن برای نخستین بار از دردها و مشکلات مشترک خود آگاه شده بودند (آبراهامیان، 1391: 65).روسیه بعد از سال 1850/ 1299 ش بر تفوق تجاری و سیاسی خود در ایران افزود، این امر تا حدی ناشی از صنعتی شدن روسیه و توسعه‌طلبی آن در آسیای میانه و ایران بود. در بازار ایران برای کار و اقلام محصولات کشاورزی روسیه تقاضا ایجاد و ایران به بازاری برای کالاهای صنعتی روسیه تبدیل شد. روسیه هم از حالت فشار نظامی کاست و به وسایل مسالمت‌آمیز و رخنه اقتصادی متوسل شد (فوران، 1392: 177).در بررسی اوضاع اقتصادی ایران در آستانه انقلاب باید تاثیر قدرت‌های غربی در اقتصاد داخلی مورد ارزیابی قرار گیرد. زیرا بازارهای تجاری ایران در آن دوره به‌خاطر معاهداتی که بعد از جنگ اول و دوم ایران و روس ایجاد شد در اختیار روس‌ها قرار گرفت.این معاهدات دیپلماتیک آغازگر نفوذ اقتصادی در ایران بود و با همین هدف بسته شده بود. در سده نوزدهم حجم کلی تجارت خارجی حدود 8 برابر افزایش یافت. با اینکه در آغاز سده نوزدهم، ایران از اقتصاد جهانی کاملا برکنار و جدا بود، در پایان سده کاملا در مسیر ادغام در شبکه اروپایی تجارت بین‌المللی قرار گرفته بود.به این ترتیب، شکست‌های نظامی به امتیازات دیپلماتیک منجر شد، امتیازات دیپلماتیک، امتیازات تجاری را به‌دنبال آورد، امتیازات تجاری راه‌های نفوذ اقتصادی را هموار ساخت و نفوذ اقتصادی نیز صنایع سنتی را تضعیف کرد و در نتیجه آشفتگی‌های اجتماعی شدیدی پدید آمد. (آبراهامیان، 1391: 67)در سده نوزدهم (1179 تا 1279 ش) زمین بیش از هر زمان دیگر سرچشمه اعتبار و ثروت تلقی شد. شاید بتوان علت این امر را آمیزه‌ای از سیاست مالیاتی دولت و ادغام هرچه بیشتر در اقتصاد ایران در بازارهای جهانی دانست (فوران، 1392: 186).بنابراین اوضاع اقتصادی ایران به‌خاطر ادغام در اقتصاد جهانی از طرفی و عدم توانایی اقتصاد کشور در بازارهای جهانی زمینه‌های ضعف اقتصادی را ایجاد کرد. اقتصاد سنتی ایران توان مواجهه با اقتصاد صنعتی غربی را نداشت و ناچار در این مواجهه به بازاری برای کالاهای خارجی تبدیل شد. تحولات سیاسی و اقتصادی در کشورهایی مانند روسیه به سرعت جامعه ایران را تحت تاثیر قرار می‌داد و مساله اقتصادی نیز از آن متاثر می‌شد. مردم ایران با مشکلات اقتصادی و دوران‌های قحطی شدید روبه‌رو شده بودند. ایران در سال‌های 1241-1240 ش، 1251 ش، 1259 ش و نیز اوایل دهه 1280 ش با قحطی روبه‌رو شده است (همان، 188).روند انقلاب اندکی پس از قتل ناصرالدین شاه در سال 1274 آغاز شد. در ایران طغیان‌های عمومی معمولا در خلال بحران‌ها و هنگامی که حکومت‌ها دچار ضعف و تفرق و بی‌کفایتی بودند رخ می‌داد و اوضاع اقتصادی جامعه در گرو این هرج‌ومرج‌ها به سرعت متشنج می‌شد که در پی تغییر حکومت‌ها همیشه مردم درگیر قحطی می‌شدند.بنابراین هرج‌ومرج و ناآرامی در آستانه انقلاب مشروطه وضعیت اقتصادی مردم را تحت تاثیر قرار داد. در اوایل سال 1277 شمسی کشور دچار بحران اقتصادی شده که در این سال تبریز دچار قحطی نان می‌شود، ملاک‌ها مظنون به احتکارند و شهر دستخوش آشوب است. دکاندارها اعتصاب می‌کنند و بسیاری از مردم در بقعه‌ای بست می‌نشینند (نوایی، 1368: 307-306).در تهران وضعیت معیشت مردم رو به وخامت گذاشته بود به‌طوری‌که نان و گوشت کمیاب و گران شده بود. در بروجرد و خوزستان نیز کمبود نان وجود داشت، در کاشان نان حکم کیمیا را پیدا کرده بود. حاکم مشهد که نوه فتحعلی‌شاه بود، به اندازه‌ای مردم را به ستوه آورد که اعتصاب می‌کنند و شهر را به آشوب می‌کشند. حاکم فرار را بر قرار ترجیح می‌دهد، آذربایجان آشوب‌زده است. می‌گویند تبریز جای ارامنه نیست و روسای پست و گمرکات باید مسلمان باشند، حاکم فارس سران ایل قشقایی را احضار می‌کند آنها نمی‌روند، حکومت در کار قشقایی‌ها در می‌ماند. بختیاری‌ها از پرداخت مالیات سر باز می‌زنند. نان در تهران کمیاب و گران است و روزبه‌روز قیمت نان بالا می‌رود (کاتوزیان، 1395: 50-49).وقوع انقلاب 1905 روسیه تاثیر بیشتری گذاشت، زیرا هم الگویی از خرس بزرگ مخوف فراهم آورد و هم موجب اشاعه افکار انقلابی و روش‌های مبارزاتی شد که در قالب مبارزان که از قفقاز می‌آمدند متبلور شد. تندروهای جوان، دموکرات‌های سوسیال، دموکرات‌های خاصه در تهران، تبریز، گیلان و مشهد آغاز به تشکیل گروه‌هایی برای مبارزه در راستای برنامه‌های انقلابی خود کردند (همان، 54).
بخشی از یک پژوهش به قلم ثریا عباسی‌قیداری


نظرات شما

ارسال دیدگاه

Protected by FormShield

ساير مطالب

ارابه فرانسوی محبوب دوران جنگ سرد!

شماتت ترامپ توسط تحلیلگر اسپانیایی

گیاهخواری در سنین بالای 40سال مفیدتر است

رونمایی از تندیس 800ساله حضرت مسیح +عکس

مقایسه باکتری‌های روده نوزادان سزارینی با زایمان طبیعی

چرا هرگز عشق اول خود را فراموش نمی‌کنید؟

لباس و وسایل شخصی همسر هیتلر فروش رفت

افزایش تنها 15درصدی قیمت خانه در اروپا طی 20سال!

رمز موفقیت برانکو در ایران بلای جانش در الاهلی شد!

هشدار: «بیماری کبد» در کمین همه افراد است

فرانسه: اولویت کاهش تنش در منطقه است

دیدار وزرای خارجه ایران و فرانسه در نیویورک

نوعی باکتری افراد غیرالکلی را به بیماری کبد چرب مبتلا می‌کند!

حساب‌های فدارسیون فوتبال و سازمان لیگ مسدود شد!

راز موفقیت شرکت‌های بزرگ ایرانی در دهه‌های اخیر چیست؟

چرا باید با صفرها خداحافظی کرد؟

رییس فیفا: ایران برای حضور زنان در ورزشگاه‌ها اطمینان داده است

تصادف جاده‌ای 6کشته و 12مجروح برجاگذاشت

سناتور آمریکایی: جنگ با ایران فاجعه‌بار است

رایزنی وزیرخارجه دانمارک با ظریف در نیویورک

رایزنی با بانک مرکزی برای تامین اعتبار فرصت‌های مطالعاتی

حذف یارانه پردرآمدها با اطلاعات حساب‌های بانکی

پذیرایی سارق با آبمیوه مسموم از مالباختگان

عوارض استفاده از تلفن همراه در سرویس بهداشتی

کشف جسد سوخته مرد 42ساله

کودکی که به جای شیر از قهوه تغذیه می‌کند +عکس

فرار 40درصدی پزشکان از مالیات

771 میلیارد تومان؛ اعتبار تامین شده برای مطالبات فرهنگیان

7محور برای سال رونق تولید در وزارت صمت

آتش سوزی مرگبار در بندرعباس

آغاز ثبت‌نام در هفتمین آزمون استخدامی تا 48ساعت آینده

وزیر آموزش و پرورش: پرداخت مطالبات فرهنگیان از فردا

10هوادار مصدوم سرخابی روانه بیمارستان شدند

رئیس صلیب سرخ جهانی با وزیر خارجه ایران دیدار کرد

100 یورو؛ سقف خرید ارز زائران اربعین حسینی

جزییات گفتگوی ظریف با شبکه سی بی اس نیوز منتشر شد

عراقچی: فشار آمریکا باعث ایجاد مقاومت حداکثری ایران شده است

اگر یارانه شما واریز نشده است، به دفاتر پیشخوان دولت مراجعه نکنید

حاجی میرزایی: دستور روحانی برای حل مشکلات آموزش و پرورش

4.4 درصد؛ کاهش قیمت طلا در 6 ماهه امسال

7000 واحد؛ ساخت ماهانه مسکن در تهران

3000 دستگاه؛ خودروهای متروکه در گمرکات

تامین منابع مالی و سفارش گیری برای هپکو

طرح اقدام ملی با ساخت 400 هزار واحد مسکونی

کشف پولشویی 3 هزار میلیاردی توسط مدیران سایپا

نحوۀ انجام معاملات در بازار پایه فرابورس ایران

بنزین گران می شود؟

علت نقض حکم قصاص نجفی از زبان رئیس دیوان‌عالی کشور

پیام مدیرعامل بانک ملت به مناسبت هفته دفاع مقدس

نمونه‌های جدید چری آریزو 6 معرفی شدند +تصاویر