بازار آریا

آخرين مطالب

انقلابی که ساختارها را تغییر داد

مشروطه، توسعه و مطالبات زنان اقتصاد ايران

مشروطه، توسعه و مطالبات زنان

  بزرگنمايي:

بازار آریا - آمنه شیرافکن منصوره اتحادیه در کنار تدریس همچنان ساعات زیادی را در نشر تاریخ می‌گذراند و مدام روی میزش کتابی تازه برای ویرایش دارد. او که معتقد است اتفاقی ردپای زنان در تاریخ ایران را پی گرفته، تاکید دارد که تاریخ‌نگاری زن در مشروطه به ورطه تکرار افتاده و باید برای خروج از این تکرار به بررسی مطالب دست‌نخورده‌ای چون عکس‌ها و نامه‌های زنان به روزنامه‌ها روی آورد و البته لازم است که مورخان هم کمی دست از تنبلی برداشته و به سوژه‌های جدید‌تر بیندیشند. اتحادیه برای تشریح دشواری‌های پیش روی تاریخ‌نگاری زنان در تاریخ ایران به کتاب «اتاقی از آن خود»، نوشته ویرجینیا وولف اشاره می‌کند تا بگوید: «وولف در تخیل خود خواهری برای شکسپیر آفریده و درباره زندگی او سخن گفته است. اما در ایران برای نوشتن از زندگی زنان حقیقی و نه تخیلی باید همانند وولف از تخیلاتمان بهره بگیریم، چرا که اطلاعات ما درباره زندگی، روحیات و آرزوی آنها هیچ است، به همین دلیل نگارش زندگی زنان آسان نیست.» گفت‌وگوی «تاریخ ایرانی» با اتحادیه را در ادامه می‌خوانید.
آیا در نهضت بیداری ایرانیان، زنان هم نقش داشتند، یا اینکه بعد از پیروزی مشروطه و درپی باز شدن فضای اجتماعی ایران، زنان به عرصه سیاسی -اجتماعی پای گذاشتند؟
ایفای نقش کردن با حضور موثر داشتن خیلی فرق دارد. واقعیت این است که نهضت مشروطه و خواسته‌های مشروطه‌خواهان ربطی به زنان ندارد چرا که وقتی قانون مشروطه و انتخابات را می‌نوشتند، زنان در آن نقشی نداشتند. اما در ارتباط با حضور موثر زنان هم خیلی باید دقت کرد، چنان که می‌بینیم حضور زنان در ارتباط با مسائل مربوط به خودشان دنبال می‌شود. زنان تقاضای حق تحصیل داشتند که خواسته‌ای بسیار مهم بود و مرد‌ها نیز چندان توان مخالفتی در مقابل آن خواسته نداشتند، چراکه مساله آموزش زنان از صدر اسلام همواره مطرح بوده و براساس دین اسلام زنان حق تحصیل دارند. در همین حال در دوران مشروطه وقتی زنان درخواست تشکیل گروه و نهاد صنفی می‌دهند، مرد‌ها مخالفت می‌کنند، چراکه تا حدودی این خواسته زنان سیاسی به نظر می‌رسید. در مساله مربوط به مشارکت سیاسی زنان یا حتی تاسیس مدارس دخترانه نیز شاهد سنگ‌پرانی‌هایی بودیم. بنابراین اگر بخواهم به نقش زنان در مشروطه بپردازم باید به تعداد کمی از زنان نخبه اشاره کنم که به هر شکل سروصدایشان شنیده می‌شد. تلاش زنان در نهضت بیداری ایران موجب شد تا سال‌ها بعد از مشروطه دولت تعدادی مدرسه تاسیس کند و از سوی دیگر تحصیل و آموزش در متمم قانون‌اساسی بیاید.
پس به باور شما زنان در جریان آزادیخواهی حضور داشتند، اما بعد از مشروطه نقش‌آفرینی آنها پررنگ‌تر شده است؟
بعد از مشروطه دیگر به دوره قبل بر نمی‌گردیم. تحصیل زنان و دختران از‌‌ همان مشروطه تبدیل به یک مساله شد. در دوره‌های بعد هم توسعه روندی آغاز شد که دیگر نه دولت و نه هیچ مرجع دیگری نمی‌توانست جلوی این روند را بگیرد. البته فعالیت‌های اصلی زنان در واقع از دوران بعد از مشروطه شکل گرفت. این را هم بگویم که تعداد زنانی که در تاریخ نقش‌آفرینی‌های مشروطه به آنها پرداخته شده، بسیار کم است چنان که الیز ساناساریان در کتابش تنها از 12 نفر زن نام می‌برد.
خیلی از استادانی که درباره تاریخ مشروطه و نقش‌آفرینی زنان قلم زده‌اند، بر این باورند که تولید مطلب و تاریخ‌نگاری در این بخش تکراری شده، دلیل این مساله چه می‌تواند باشد؟
سند و مدرک درباره زنان کم است، چراکه در آن دوران تعداد کمی از زنان باسواد بوده‌اند. مطالعه در ارتباط با مسائل تاریخی زنان بسیار مشکل است چراکه کار تاریخی باید مستند باشد و از آنجا که زن‌ها در سیاست چندان نقشی نداشتند و تاریخ‌نگاری‌ها تا همین سال‌های اخیر بیشتر مربوط به امور سیاسی بوده، چندان نمی‌شود ردپایی از زنان در چنین تاریخ‌نگاری‌هایی یافت.
فکر می‌کنید برای خروج از چرخه این تکرار پژوهشگر ایرانی باید وارد مطالعه چه حوزه‌های دست‌نخورده‌ای شود؟
بررسی و پژوهش روی عکس و نامه‌های زنان به روزنامه‌ها موضوع کاملا دست‌نخورده‌ای است. تا جایی که می‌دانم درباره برخی از نامه‌ها که زنان به «ایران نو» نوشتند، پژوهشی صورت گرفته اما به جز آن در بسیاری دیگر از روزنامه‌ها، زنان نامه‌نگاری‌های مفصلی داشتند که می‌تواند واقعیت‌هایی از سبک زندگی و اندیشه زن ایرانی در دوران مشروطه و بعد از آن را برای ما روایت کند. این نامه‌ها را گاهی مسوولان روزنامه‌ها هم جواب می‌دهند. البته پژوهش پیرامون آن نیازمند روز‌ها و ساعت‌ها ورق زدن صفحات روزنامه‌های قدیمی و تلاش برای تولید مطالب تازه است. در یکی از همین روزنامه‌ها پسری می‌نویسد که «جوانی تحصیل‌کرده‌ام و نمی‌توانم با زن بی‌سواد ازدواج کنم اما دخترهایی که به مکتب می‌روند همگی فاسدند.» یا اینکه در نامه‌ای دیگر دختری می‌نویسد که تحصیلاتش تمام شده و آرزو دارد به لرستان برود و به زن‌های لرستان کمک کند. این جمله شاید خیلی عجیب به نظر برسد اما در آن دوران ذهنیت دختری جوان را نشان می‌دهد. نامه‌نگاری زنان از جمله محورهایی است که هنوز بسیار جای کار دارد اما اغلب پژوهشگران ما تنبل‌اند و گویی ترجیح می‌دهند یک مساله را چند بار تکرار کنند. البته به باور من نکته دیگر این است که جوان دانشجوی ما به خوبی راهنمایی نمی‌شود. ما نه‌‌تنها در تاریخ زنان که در تاریخ‌نگاری نیز همواره تکرار کرده‌ایم.
تاریخ‌نگاری زنان مشروطه به دست توانمند بسیاری از مورخان زن صورت گرفته، تا چه میزان این مساله در به تصویر کشیدن چهره‌ای واقعی از زن دوره مشروطه موثر بوده است؟
در خارج از ایران نیز بسیاری از زنان روی مسائل زنان کار کرده‌اند، چراکه آنها در بخش‌هایی احساس خلأ کرده و می‌خواهند تاریخ را ورق زده، واقعیت‌ها را کشف کنند. خوشبختانه در تاریخ‌نگاری مشروطه ایرانی، ما توانسته‌ایم به یک زبان زنانه دست یابیم و این جزو معدود دوره‌هایی است که اغلب زنان و فعالیت‌های آنها از سوی گروهی از زنان پژوهشگر تاریخ روایت می‌شود. ژانت آفاری در این زمینه پیشقدم است. آفاری یکی از نخستین زنانی است که درباره مشروطه نوشته است. او در منابعی که همه خوانده بودند ردپای زن را می‌بیند و حتی در تز دکترای خود همین دیدگاه را دنبال کرد. افسانه نجم‌آبادی نیز دید فوق‌العاده‌ای دارد و در همه آثار چه آنهایی که به فارسی ترجمه شده و چه آنهایی که ترجمه نشده نگاه متفاوتی درباره روایت زن در تاریخ دارد، به‌ویژه کتاب «دختران قوچان» او خیلی کار ویژه‌ای است. اما من اتفاقی روی مساله زنان کار کرده‌ام. یعنی در خلال مطالعه اسناد تاریخی به ذهنم رسیده که بخش‌هایی که مرتبط با زنان می‌شود را به‌طور جداگانه کار کنم.
برای نمونه روی اسناد محضری شیخ فضل‌الله‌ نوری کار می‌کردم، دیدم که می‌شود مسائل مرتبط به زنان را بیرون کشید و می‌توان عرایض دوره ناصری را کار کرد. وقتی می‌خواهم درباره حسین علاء بنویسم خود را تاریخ‌نگاری می‌دانم که باید به اصول تاریخ‌نگاری پایبند باشم اما وقتی قرار است شرح زندگی زنی را در متون تاریخی روایت کنم در کنار پایبندی به اصول تاریخ‌نگاری حسی زنانه در سراسر کار پژوهش در کنار من است و گاهی گوشه‌هایی از خودم را در میان صفحات کتاب می‌بینم و خودم را در تمام کتاب احساس می‌کنم. وقتی از حضور زن در اندرونی می‌نویسم با تمام وجود درد‌ها و نگرانی‌های او را می‌فهمم و در کنار آن تلاش دارم تا بتوانم تحلیلی ارائه دهم تا مشخص شود تمام وقایعی که در سیاست، تاریخ، اقتصاد و فرهنگ آن روزگار می‌گذشته تا چه میزان زندگی زن را شکل می‌دهد. البته یک نکته باید از سوی تاریخ‌نگاران ما مورد توجه قرار گیرد، اینکه روند زندگی آن زنان گاهی همراه با ظلم است اما نکته مهم این است که ما نباید با ذهنیت امروزمان به سراغ تاریخ گذشته رفته و بی‌توجه به شرایط تاریخی آن روزگار رای صادر کنیم.
در میان نسل جدید مورخانی که نقش زن در مشروطه را بررسی کرده‌اند، کدام کار‌ها حرف تازه‌ای دارد؟
به‌طور کلی برای کارهای پژوهشی روح‌انگیز کراچی افق مثبتی می‌بینم. همچنین الهام ملک‌زاده که روی خیریه‌های زنان کار کرده و مریم رضایی عاملی که کتاب «سفر دانه به گل» او پژوهش خوب و تازه‌ای به‌شمار می‌آید را می‌توان از جمله تاریخ‌نگاران خوب در حوزه زنان محسوب کرد.
آیا تحقیق و تاریخ‌نگاری در تاریخ مشروطه با محور بررسی نقش و حضور زنان را کافی می‌دانید؟
هنوز بخش‌های مختلفی جای کار دارد، اما ما تنها نباید روی مشروطه کار کنیم. دوره مهم تحول در زندگی زنان ایرانی دوره پهلوی است. در این دوران است که دبیرستان و تحصیل دختران برقرار می‌شود چراکه تا آن موقع تنها دبستان دخترانه داشتیم. البته پژوهش تاریخی در دوره پهلوی در سایه مشروطه قرار گرفته است. اما نباید فراموش کرد که برای نخستین بار آغاز کار زنان در اداره‌ها، اعزام دختران دانشجو به خارج از کشور و تحصیل دختران در دارالمعلمات در همین دوره اتفاق افتاد. مشروطه آغازی بود بدون بازگشت. زنان به ظلمی که بر آنها رفته آگاه شدند و دیگر هیچ فرد و گروهی نتوانست زنان را به دوره پیش از مشروطه بازگرداند. در کنار اهمیت کار روی سوژه‌های دست نخورده تاریخ مشروطه به تاریخ‌نگاران پیشنهاد می‌کنم تا درباره فعالیت زنان کارمند، تحصیل دختران در دارالمعلمات و کانون بانوان صدیقه دولت‌آبادی در دوران پهلوی پژوهش صورت گیرد. به هر شکل تاریخ‌نگاری زنان زمانی دیده می‌شود که جدی گرفته شود. وقتی می‌بینیم که مطالعات زنان در دانشگاه را تعطیل کرده‌اند مشخص است که میلی به پژوهش در حوزه مسائل زنان وجود ندارد. استادان هم اغلب سوژه‌های خوبی در اختیار دانشجو نمی‌گذارند و شاید همین است که تاریخ‌نگاری ما مدام‌‌ همان مطالب پیشین را تکرار می‌کند.


نظرات شما

ارسال دیدگاه

Protected by FormShield

ساير مطالب

طرح تأمین مسکن کارمندان به زودی در دولت تصویب می‌شود

کاهش 9 درصدی واردات در سه ماه سال 98 / حمایت از تولید داخل و تنظیم بازار از برنامه‌های وزارت صنعت

​​​​​​​سرنوشت ارزهای دریافتی یک شرکت دارویی

عضو کمیسیون اقتصادی مجلس: حذف 4 صفر با تورم 40 درصدی فعلی جایز نیست / این طرح درد مردم را مضاعف می‌کند

افزایش 18.5 درصدی مبادله چک در تیر ماه

کاهش قیمت تلفن همراه در پی کاهش قیمت دلار

بازاری که در مناطق آزاد از دست رفت

طلا و دلار ثابت ماند

عید غدیر شیرینی گران نمی‌شود

کنایه مجری تلویزیون به 1800 میلیارد تومان پول در حساب های بی استفاده

معاملات 12 هزار میلیارد ریالی در بورس

هدفگذاری ایجاد 100هزار شغل در روستاها تا پایان سال

تب پروازهای میلیونی فروکش می‌کند؟

ظریف: همه وامدار ایثارگران، شهدا و آزادگان هستیم

لاریجانی تشکیل وزارت میراث فرهنگی را به روحانی ابلاغ کرد

ثبت رضایت‌نامه بدون قید وشرط برای بخشش نجفی

موج گرانی مسکن درشهرهای اطراف تهران

علل بروز بی‌خوابی چیست؟

قیمت لوازم‌التحریر 2برابر شد

چگونه می‌توان مشکلات تغذیه ای کودکان را از بین برد؟

تحویل 20000خودروی دپوشده به مردم

مردم از عملکرد ستاد تنظیم بازار ناراضی هستند/ شکست سنگین مدافعان قیمت گذاری با رای 92 درصدی

طرح تشکیل استان آذربایجان مرزی اعلام وصول شد

داخلی سازی 7قطعه از قطعات میز اول تعمیق ساخت داخل به تولید انبوه رسید

رمزعبور کاربران قابل حدس و ضعیف است!

چند دقیقه مکالمه انجام شده؟

رشد 170و 129درصدی حجم و ارزش معاملات بورس کالای ایران

محافظه‌کاری شرکت‌های بزرگ در ارائه اطلاعات دقیق به سهامداران

بازدید مدیران خدمات پس از فروش ایران‌خودرو از استان مازندران

پیشنهاد عجیب استراماچونی به استقلال

محموله سوخت قاچاق در آب‌های بوشهر کشف شد

مظنه انواع دریل در بازار؟ +جدول

تور 7روزه بالی اندونزی چند؟

آپارتمان‌های متری 4 میلیون تهران کجاست؟ +جدول

چگونه ساتوشی را تبدیل به بیت کوین کنیم؟

با700 میلیون چه خودرویی می‌توان خرید؟ +جدول

خبر خوش برای مستاجران

احتیاط و تغییر رفتار سازندگان مسکن/ 40‌درصد جمعیت شهری اجاره نشین هستند

عقب‌نشینی‌های بی‌فایده اوپک/ ساز مخالف قیمت نفت

بیش از 50درصد کشورها به منحنی بازدهی نزولی دچار شده‌اند/ یک نشانه قوی از رکودی که بارها گفته شد

طلا و سکه امروز چند؟/ قیمت دلار و یورو ثابت ماند

واگذاری 100درصدی سهام پالایشگاه‌ها به صلاح نیست/ لزوم حضور حاکمیت در کنار بخش خصوصی

شکسته‌بند: زمان دقیق راه‌اندازی بازار متشکل ارزی مشخص نیست/ اخباری غیر از این را تکذیب می‌کنم

اختصاصی/بوگاتی از قدرتمندترین خودرو ساخت خود ، " سنتودیسی" رونمایی کرد

ترامپ حقوق سه ماهه دوم امسال خود را وقف خدمات بهداشت عمومی آمریکا کرد

انحصار واردات تخم ماهی قزل‌آلای کشور در دست یک شرکت فرانسوی

رشد 170 و 129 درصدی حجم و ارزش معاملات بورس کالا

مبادله 7.8 میلیون فقره چک در تیرماه 98

"وملل" به سود رسید

حمایت بانک شهر از جشنواره فیلم‌ کودکان و نوجوانان