بازار آریا

آخرين مطالب

یادداشت وارده/

نقدی بر مصاحبه منتشر شده از پویا ناظران در بازارنیوز اقتصاد ايران

  بزرگنمايي:

بازار آریا - هر چند دیدگاه ­ناظران در خصوص تخصیص بهینه منابع به ­عنوان یک اصل اقتصادی صحیح به نظر می ­رسد، ولی نمی­‌توان میان علم اقتصاد متعارف و باور‌های اسلامی، نسبت این­همانی را قائل شد؛ ضمن این­که در خصوص امکان یا امتناع علم دینی (به طور خاص علم اقتصاد اسلامی) می ­توان مباحث جذابی را طرح و نقد نمود.

هر چند دیدگاه ­ناظران در خصوص تخصیص بهینه منابع به ­عنوان یک اصل اقتصادی صحیح به نظر می ­رسد، ولی نمی­‌توان میان علم اقتصاد متعارف و باور‌های اسلامی، نسبت این­همانی را قائل شد؛ ضمن این­که در خصوص امکان یا امتناع علم دینی (به طور خاص علم اقتصاد اسلامی) می ­توان مباحث جذابی را طرح و نقد نمود.
گروه اقتصاد کلان بازارنیوز: اخیراً در چارچوب سلسله مصاحبه­ های پایگاه خبری تحلیلی بازار نیوز، مصاحبه ­ای با جناب آقای دکتر پویا ناظران با عنوان «50 سال است که اقتصاد مشکل اول مردم است/اسلامی‌ترین و شیعی‌ترین علم، علم اقتصاد است.از اشتباهات دیگران که هیچ، از اشتباهات خودمان هم درس نمی‌گیریم» انجام شده است که به بررسی وضعیت حکمرانی خوب در سیاست­ گذاری اقتصادی، تفاوت وضعیت سیاست­ گذاران در آمریکا، اروپا، ژاپن و ایران و تبیین جایگاه این موضوع در علم اقتصاد پرداخته­ اند.
در کنار نکات ارزشمند ارایه شده از سوی دکتر ناظران نکته‌­ای که بنده را بر آن داشت تا به نقد مصاحبه ایشان بپردازم، ادعای مطرح شده تحت این عنوان است که «اسلامی­ ترین و شیعی­ ترین علم، علم اقتصاد است». پایه و اساس بیان این ادعا از آنجا شکل می­‌گیرد که ایشان اصلی­ترین دلیل ناتوانی سیاست­گذاران اقتصادی در رفع چالش های اقتصادی کشور طی 4 دهه اخیر را عدم توجه به مبانی علم اقتصاد می‌­داند. ایشان علت این عدم توجه را نیز تضاد بین مبانی علم اقتصاد با مبانی شریعت و فقه اسلامی از منظر سیاست­ گذاران می‌­داند.
در ادامه ایشان در نقد نوع نگاه سیاست­ گذاران به علم اقتصاد در پی تبیین مفهوم علم اقتصاد برمی ­آید. به این صورت که علم اقتصاد را علم تخصیص بهینه منابع می‌­داند که این اصل نه تنها منافاتی با دین اسلام ندارد، بلکه عین دین اسلام است؛ بنابراین ضرورتی برای دوری از تئوری­ ها و سیاست­ های اقتصادی متعارف (سرمایه­ داری) وجود ندارد؛ بنابراین با توجه به عدم تعارض بین اصل تخصیص بهینه منابع که هم ­راستا با اصل اسلامی منع اسراف است، نیاز به طرح ادعای اقتصاد اسلامی و پیگیری سیاست­های اقتصادی مبتنی بر شریعت که مورد ادعای سیاست­گذاران اقتصادی کشور است، نمی­ باشد. با این حال مناسب است برای رفع چالش­ های اقتصادی فعلی کشور از همان چارچوب سیاست­ های اقتصادی متعارف (سرمایه­ داری) استفاده شود.
البته طرح این دیدگاه جدید نبوده و در گذشته و حال نیز طرفدارانی داشته و دارد. حامیان این دیدگاه معتقدند که چیزی با­عنوان علم اقتصاد اسلامی وجود ندارد و لازم است جوامع اسلامی از تئوری­ ها و سیاست­ های اقتصاد متعارف (سرمایه ­داری) برای رفع معضلات خود استفاده نمایند.
در ارتباط با ادعای مطرح شده از سوی ایشان در خصوص تطابق کامل اقتصاد متعارف (سرمایه ­داری) با نظریات و دیدگاه­ های اسلام چند نکته قابل تأمل است که لازم است در چارچوب ادعای مطرح شده، این موارد نیز مورد توجه قرار گیرد.
نکته اول) اولین نکته این است که ایشان دچار یک خلط مفهومی اساسی شده است. به این صورت که اصل تخصیص بهینه منابع را مترادف با علم اقتصاد در نظر گرفته است؛ بنابراین با توجه به اینکه بین این اصل و اصول اسلامی در چارچوب مباحث اقتصادی تناقضی وجود ندارد، علم اقتصاد یک علم کاملاً اسلامی است. این در حالی است که اصول علم اقتصاد مواردی ورای تخصیص بهینه منابع می ­باشد. در واقع از جمله اصولی که فقها و کارشناسان مسلمان در حوزه اقتصاد را بر آن داشت تا در مقابل اقتصاد متعارف (سرمایه­ داری) به تئوریزه نمودن احکام اسلام در چارچوب اقتصاد اسلامی بپردازند، تناقض در اصولی، چون اصل انسان عقلایی، کمیابی، خواسته های نامحدود و ... با چارچوب شریعت بود. علاوه بر آن، در کنار به چالش کشیدن اصول اساسی اقتصاد متعارف از سوی مسلمانان، یکی دیگر از دیگر موارد قابل مناقشه میان مکتب اسلام و مکتب سرمایه‌­داری، جهان بینی مکتب سرمایه‌­داری است که مبتنی بر دئیسم [1]بوده و مورد پذیرش دین اسلام نیست بلکه به طور کامل در مقابل با جهان بینی اسلامی قرار دارد.
نکته دوم) در بخشی از متن، ایشان قائل به اکتشافی بودن علم اقتصاد است که این موضوع از سوی کارشناسان و فقهای مسلمان مورد مناقشه اساسی است. زیرا علم اقتصاد به­ عنوان یکی از علوم اجتماعی و انسانی، ایجادی بودن آن مشهودتر از اکتشافی بودن آن است. در واقع علم اقتصاد به­ عنوان یکی از علوم انسانی توسط بشر به­ منظور تنظیم روابط انسان­ها با یکدیگر ایجاد شده است نه اینکه از قبل وجود داشته و بشر به سمت کشف آن مانند علوم تجربی فیزیک و شیمی حرکت کرده باشد.
نکته سوم) با فرض پذیرش این تعریف که علم اقتصاد علم تخصیص بهینه منابع و منع اسراف است، نمی­‌توان با این یک اصل که منافاتی با اصول شریعت اسلام ندارد، علم اقتصاد را کاملاً اسلامی و شیعی دانست، زیرا که اقتصاد مورد پذیرش اسلام، صرفاً بر این یک اصل (ممنوعیت اسراف) پایه­ گذاری نشده که با عدم مخالفت علم اقتصاد متعارف با آن زمینه طرح این ادعا فراهم شود که علم اقتصاد متعارف، کاملاً اسلامی است؛ بلکه در اسلام در کنار منع اسراف، اصول اساسی و پایه­‌ای دیگری نیز وجود دارد که ضمن پذیرش مبانی اقتصادی باید به آن­ها توجه نمود؛ از جمله ممنوعیت ربا، نفی سبیل و...
نکته چهارم) از دیگر نقد‌هایی که به دیدگاه آقای ناظران در خصوص اسلامی بودن علم اقتصاد می­‌توان وارد نمود، عدم اشراف ایشان به روش شناسی فقه و اقتصاد اسلامی برای تحلیل و تبیین موضوع است. بحث امکان یا امتناع علم اقتصاد اسلامی نیازمند چارچوبی فقهی است و تحلیل، تأیید و یا رد آن، نیازمند بهره ­گیری از روش‌شناسی مورد تأیید فقه اسلامی و شیعی می­ باشد که در استدلال­ های ایشان رعایت نشده است.
در مجموع هر چند دیدگاه ­های ایشان در خصوص تخصیص بهینه منابع به ­عنوان یک اصل اقتصادی صحیح به نظر می­رسد، ولی با توجه به آنچه که از نظر گذشت، نمی­‌توان میان علم اقتصاد متعارف و باور‌های اسلامی، نسبت این­همانی را قائل شد؛ ضمن این­که در خصوص امکان یا امتناع علم دینی (به طور خاص علم اقتصاد اسلامی) می ­توان مباحث جذابی را طرح و نقد نمود.
[1]اعتقاد به اینکه عقل انسان می‌تواند بدون توسّل یا تکیه به الهام، وحی و تعهد به مذهب، به وجود خداوند آگاهی و اذعان داشته باشد.
نام نویسنده: یحیی لطفی نیا
لینک کوتاه خبر: bzna.ir/000DtG





نظرات شما

ارسال دیدگاه

Protected by FormShield

ساير مطالب

تغییرات 4 ماهه نرخ ارزهای عربی در بازار ایران

وزارت مسکن برای کنترل اجاره‌بها آستین‌ها را بالا زد

پشت‌پرده گرانی خرما و شکر

شرایط جدید صادرات و واردات اعلام شد

خبر خوش به مشترکان کم مصرف برق

هشدار پلیس فتا در مورد کلاهبرداری با پیامک یارانه

اختصاصی/طلا بالای 1280 دلار در هر اونس مقاومت می کند/ امکان حرکت به سمت 1290 دلار وجود دارد

پیشنهادی تازه درباره قیمت بنزین

افزایش ذخایر موقت نفت ایران در خشکی و دریا

تسهیلات ویژه برای متقاضیان مسکن مهر تمدید شد

جدیدترین قیمت نفت و طلا در دنیا

درخشش بورس در هفته آخر اردیبهشت

تکذیبیه همتی درباره یک خبر ارزی

صادرات ایران به چین آب رفت

هشدار درباره نفت 200 دلاری

نظر یک نماینده درباره طرح ساماندهی بازار خودرو

2 مالیات ضد سفته‌بازی در بازار ملک

سوت گرانی بلیت قطار از نیمه خرداد

قدغن شدن واردات غذای سگ و گربه

تبریک به رئیس بازنشسته «بنز» به سبک کمپانی «بی‌ام‌و»

توصیه‌ معاون وزیر به مردم در بازار لوازم خانگی

سایه سنگین اموال مازاد بانک‌ها بر سر اقتصاد کشور

مسیر دریایی هندوستان-قشم افتتاح شد

کاهش 92 درصدی واردات اروپا از ایران

رشد بیش از 90 درصدی تخلیه کالای اساسی در بندر امام

تغییر ساعت کاری بانک‌ها در دو روز پس از شب‌های قدر

دپوی 103 هزار تنی شکر در بندر امام

مظنه آپارتمان‌های 100 متری پایتخت

تامین اجتماعی در گرفتن حق بیمه رکورد شکنی کرد

پیش‌بینی25 صاحب‌نظر درباره بازار مسکن در ماه‌های آتی

رونمایی از مدل جدید تقویت قدرت خرید مسکن

​آغاز ارائه تسهیلات به ناشران و حمایت از کتاب‌فروشان

افزایش نرخ تورم خانوار‌ها به 34 درصد

ارائه خدمات بانکی به روشندلان در بانک دی امکان پذیر شد

قدردانی از رویکرد فرهنگی بانک صادرات و حمایت از نشر و ترویج قرآن کریم

حرکت الاکلنگی قیمت سکه و دلار در روز آخر هفته

کاهش قیمت نفت به زیر 70 دلار

قیمت طلا و قیمت سکه در بازار امروز تهران 98/03/02

ارزانی شکر در گروی واردات 800.000 تنی

پیش ثبت نام بازار متشکل ارزی آغاز شد

ترکیه خرید نفت از ایران را متوقف کرد

خرما در عمده‌فروشی‌ها به 42 هزار تومان رسید

قیمت طلا و سکه کاهش یافت

ابهام در نحوه کار بازار متشکل ارزی

نرخ دلار و یورو در صرافی ملی

علت تحقق نیافتن برنامه اشتغال زایی سال 97

رشد 85 درصد ورود کشتی های حامل کالای اساسی به بندر امام در 2 ماه اخیر

روش حرفه‌ای خرید و فروش خودرو، تنها با 1 تماس و در 1 روز

اختصاصی/ تقاضای مکان امن سرمایه دلار باعث درجا زدن طلا شد

قیمت امروز دلار و یورو در صرافی بانک‌ها