بازار آریا

آخرين مطالب

سرمقاله

موسسات مالي غيرمجاز، پرهزينه ترين تجربه اقتصادي کشور بيمه و بانک

موسسات مالي غيرمجاز، پرهزينه ترين تجربه اقتصادي کشور

  بزرگنمايي:

آریا بازار - موسسات مالی غیر مجاز که در چند سال اخیر برای رشد و توسعه آن ها هیچ مانعی ایجاد نشد ضررها و هزینه های هنگفتی برای اقتصاد کشور ایجاد کرد.

موسسات مالی غیر مجاز که در چند سال اخیر برای رشد و توسعه آن ها هیچ مانعی ایجاد نشد ضررها و هزینه های هنگفتی برای اقتصاد کشور ایجاد کرد.


با این اقدام به‌نظر می‌رسد بعد از سال‌ها تلاش و درگیری، بالاخره پرونده موسسات مالی و اعتباری غیرمجاز مختومه شده است. اما چرا این موسسات به‌وجود آمدند؟ چرا به سرعت گسترش یافتند؟ و در نهایت اینکه این تجربه پرهزینه چه درس‌هایی برای سیاست‌گذاران دارد؟


همگان اذعان دارند که پایین نگه داشتن نرخ سود بانکی برای بیش از سه دهه، زمینه را برای گسترش فعالیت موسسات مالی غیرمجاز مساعد ‌ساخته بود. البته این سیاست با هدف کاهش هزینه تامین مالی فعالیت‌های تولیدی و تشویق سرمایه‌گذاری طراحی شده بود. اما برخلاف اهداف طراحان، این سیاست در عمل اثرات مخربی بر پیکره اقتصاد داشت. نرخ سود پایین‌تر از تورم، سپرده‌گذاران کاسپین را مجبور کرد برای کسب بازدهی بالاتر جذب موسساتی شوند که مجوزی برای فعالیت دریافت نکرده بودند. همچنین این نرخ پایین موجب ایجاد مازاد تقاضا برای تسهیلات شد و سهمیه‌بندی غیرقیمتی، دسترسی بخش قابل توجهی از جامعه را به منابع بانکی قطع کرد. در نتیجه، محرومان از خدمات مالی مجبور شدند برای رفع نیازهای خود سراغ موسسات غیرمجاز بروند. موسسات غیرمجاز نیز پاسخگویی به این تقاضا را سودآور دیدند و منتظر کسب مجوز از بانک مرکزی نشدند. از طرف دیگر، سیستم بانکی نتوانست با نرخ‌های دستوری منابع مورد نیاز سرمایه‌گذاری‌های مولد را تجهیز کند و در نتیجه منابع کمتری به طرح‌های سرمایه‌گذاری‌ اختصاص یافت. عملا اکثریت جامعه در این ساختار معیوب زیان دیدند؛ به‌جز آنان که به رانت منابع بانکی ارزان دسترسی داشتند.


البته باید در کنار نرخ‌گذاری دستوری به بزرگی ناکارآیی ایجاد شده در نتیجه این سیاست نیز تاکید کرد. گسترش سریع فعالیت‌ها، پوشش وسیع جغرافیایی و حجم بالای دارایی‌های موسسات غیرمجاز، بزرگی ناکارآمدی نرخ‌گذاری را نشان می‌دهد. به عبارت دیگر، ناکارآیی ناشی از نرخ‌گذاری، حجم زیادی از منابع را به خارج از شبکه بانکی هدایت کرد؛ به‌طوری‌که موسسات غیرمجاز می‌توانند اندازه این ناکارآمدی را نشان دهند. تنها چند درصد اختلاف میان نرخ سود تعادلی بازار و نرخ دستوری در گذر زمان، تعداد زیادی از افراد جامعه را از خدمات مالی محروم و حجم عظیمی از منابع را به سمت این موسسات سوق داد. همان حکایت «قطره‌قطره جمع گردد، وانگهی دریا شود» و چه دریایی از منابعی که باید ازسوی بانک‌ها مدیریت می‌شد، ولی در این موسسات به دارایی غیر‌مولد و خارج از نظارت بانک مرکزی تبدیل شد؛ بنابراین اولین درس از این تجربه، اجتناب از نرخ‌گذاری دستوری در شبکه بانکی است.


این منطق را می‌توان در دیگر بخش‌های اقتصاد نیز به کار گرفت. قیمت‌گذاری اداری حامل‌های انرژی، آب، نرخ ارز، محصولات کشاورزی و... که اغلب با هدف کاهش هزینه‌های تولید انجام می‌شود، در بلندمدت باعث انباشت ناکارآیی در نظام اقتصادی می‌شود. حامل‌های انرژی ارزان، خانوارها را برای مصرف بیشتر تشویق می‌کند و بنگاه‌های تولیدی را به سمت فن‌آوری‌های متکی بر انرژی سوق می‌دهد. اثرات جانبی این رفتارها، تخلیه ثروت‌های طبیعی، ترافیک و آلودگی هواست. به‌طور مشابه، آب مجانی در کنار قیمت‌ تضمینی و جذاب در بخش کشاورزی باعث شده تولیدات در این بخش با هزینه تخلیه مخازن آب زیر‌زمینی افزایش یابد. همه این موارد نتیجه اختلال در قیمت‌های نسبی و ناکارآیی در تخصیص منابع ناشی از قیمت‌گذاری‌های دستوری است. البته اغلب این ناکارآیی‌ها پنهانند؛ ولی به تدریج در زیر پوست اقتصاد انباشته و زمانی نمایان می‌شوند که به یک بحران بزرگ تبدیل شده‌اند. بحران‌هایی که تنها از طریق اصلاحات ساختاری پرهزینه حل می‌شوند؛ بنابراین مهم‌ترین درس از تجربه تلخ موسسات مالی غیرمجاز جلوگیری از کوچک‌ترین اختلال در نظام قیمت‌ها است و یادآوری این نکته که‌‌‌‌: «سرچشمه شاید گرفتن به بیل - چو پر شد نشاید گذشتن به پیل.»
دکتر رضا بوستانی






نظرات شما

ارسال دیدگاه

Protected by FormShield

ساير مطالب

نظام بانکی کشور در هر ماه حدود 2500 میلیارد تومان سود به سپرده‌های بلند مدت پرداخت می‌کند

حد مجاز حمل طلا چقدر است؟

قیمت طلا و سکه

ایران زمین بانک دیجیتال می شود

مدیریت ریسک‌های بیمه‌ای و منافع ملی

"موسسه قرض‌الحسنه خاتم‌الانبیاء" غیرمجاز اعلام شد

مخالفت اروپايي‌ها با تعرفه ضددامپينگ عليه فولاد ايران

يک شرکت مدلسازي ريسک اعلام کردايرما صنعت بيمه را نابود مي‌کند

قدرت خريد ارزها در بازار مبادله اي

برابري با قطر در برداشت گاز از پارس جنوبي پس از 12 سال

افزايش سهم ايران از ظرفيت توليد محصولات پتروشيمي خاورميانه

بانک کشاورزي عنوان بانک برتر را دريافت کرد

مأموريت‌ اصلي پست‌بانک‌ - تأمين مالي خرد اقتصادي

آمادگي بانک صنعت ومعدن براي رابطه با بانک هاي برزيلي

مبنا کارت آريا مجوز mpos گرفت

دستاوردهاي وزارت نيرو در دولت يازدهم

مبنا کارت آريا مجوز mpos گرفت

شعبه تأمين اجتماعي سنگر افتتاح شد

تسهيلات ويژه شرکت بيمه رازي به مناسبت روز پزشک

سود صندوق سرمايه گذاري مشترک افق تغيير نمي کند

تزريق 50 هزارميليارد تومان براي رونق اقتصادي کشور

افتتاح چهل و چهارمين شعبه بانک حکمت ايرانيان

ضرورت تعادل‌ بخشي در حوزه پرداخت

بانک ملي 90 هزار وام قرض الحسنه پرداخت کرد

دستاوردهاي وزارت نيرو در دولت يازدهم

جشنواره باشگاه پذيرندگان پايانه هاي فروش تمديد شد

جشنواره باشگاه پذيرندگان پايانه هاي فروش تمديد شد

بانک ملي 90 هزار وام قرض الحسنه پرداخت کرد

ضرورت تعادل‌ بخشي در حوزه پرداخت

تسهيلات ويژه شرکت بيمه رازي به مناسبت روز پزشک

سود صندوق سرمايه گذاري مشترک افق تغيير نمي کند

تزريق 50 هزارميليارد تومان براي رونق اقتصادي کشور

افتتاح چهل و چهارمين شعبه بانک حکمت ايرانيان

پرداخت 90 هزار فقره تسهيلات قرض الحسنه توسط بانک ملي

اخذ موافقت اوليه براي انتشار اوراق استصناع

شعبه تأمين اجتماعي سنگر افتتاح شد

بهره برداري از 11 پروژه ريلي در راه آهن شمالشرق (1)

اخذ موافقت اوليه براي انتشار اوراق استصناع

بهره برداري از 11 پروژه ريلي در راه آهن شمالشرق (1)

حمايت ايران کيش و پات از نشان "داوودرشيدي"

معامله يک ميليون تن انواع حامل‌ در بورس انرژي

1.5 ميليون نفر - ساعت آموزش براي کارکنان بانک ملي

واگذاري 107 ميليارد تومان سهم دولتي

بيمه آرمان 8 ميليارد ريال ديه داد

انتصاب سرپرست اداره نظارت بر انتشار و ثبت اوراق بهادار

حمايت ايران کيش و پات از نشان "داوودرشيدي"

انتصاب سرپرست اداره نظارت بر انتشار و ثبت اوراق بهادار

معامله يک ميليون تن انواع حامل‌ در بورس انرژي

بيمه آرمان 8 ميليارد ريال ديه داد

1.5 ميليون نفر - ساعت آموزش براي کارکنان بانک ملي