بازار آریا

آخرين مطالب

مخاطب اصلاحات اقتصادی اقتصاد ايران

  بزرگنمايي:

بازار آریا - رضا خسروی اقتصاد ایران در سال گذشته دو نوع مکانیزم سیاست‌گذاری را تجربه کرد: قیمت‌گذاری برای برخی کالاها و خدمات در کنار سهمیه‌بندی مقداری. قیمت‌گذاری ارز و در ادامه «عرضه ارز با نرخ پایین‌تر از بازار با هدف پایین نگه داشتن قیمت کالاها و خدمات» مصداق مکانیزم اول است، به تبع این سیاست در برخی مقاطع برای شماری از کالاها براساس کارت ملی سهمیه تعیین شد.
این سیاست‌ها در گذشته نیز به اشکال مختلف تکرار شده است؛ اما چه نتیجه‌ای داشته است؟ هر دو سیاست در میان مدت نه‌تنها بازار را متعادل نکرد، بلکه منافع سیاست‌گذار، مصرف‌کنندگان و حتی تولید‌کنندگان را به خطر انداخت. اگر سیاست‌گذار با هدف کسب رضایت چنین سیاستی را اجرا و دنبال کرد، فقط کافی بود یک بررسی ساده میدانی انجام دهد تا بی‌واسطه دریابد تصمیم به هدف نخورده است. منافع مصرف‌کنندگان و تولید‌کنندگان هم تامین نشده است؛ چون اجرای این سیاست به ثبات منجر نشد. شاهد آن نتایج سیاست تخصیص ارز با قیمت ترجیحی به کالاهای اساسی است. سیاست‌گذار اعلام کرده در قالب این سیاست 13 میلیارد دلار ارز با نرخ 4200 به واردات کالاهای اساسی تخصیص داده است.
گزارش رسمی بانک مرکزی نیز نشان داد سیاست تخصیص ارز با نرخ 4200 تومان، از آذر سال قبل اثرگذاری خود را از دست داده است. قیمت بخشی از کالاهایی که ذیل این سیاست وارد شده‌اند حتی با بالاتر از نرخ ارز در بازار به دست مردم رسیده‌اند؛ شاهد قیمت گوشت در ماه‌های پایانی سال قبل. یا برخی نهاده‌های تولیدی که به کشور وارد شده‌اند با اختلال در توزیع روبه‌رو هستند و با قیمت‌های بسیار بالاتری به دست تولید‌کنندگان می‌رسند؛ شاهد کنجاله برای صنعت طیور. به این دو شاهد می‌توان گزارش مرکز پژوهش‌ها را نیز اضافه کرد که با بررسی کارنامه سبد کالاهای مشمول ارز ارزان در بخش مصرف‌کننده و تولید‌کننده نوشت: این سیاست نتوانسته قیمت کالاها را ثابت نگه دارد و در مقابل سبب سایر هزینه‌های جانبی مانند افزایش رانت و فساد، اتلاف منابع و کسری بودجه برای دولت شده است. (ارزیابی اختصاص ارز با نرخ ترجیحی، سوم بهمن 97)
علاوه‌بر این می‌توان به مجموعه‌ای از مطالعات و تجربه‌ها در سال‌های قبل اشاره کرد که به وضوح نشان می‌دهد چندنرخی بودن ارز جزو موهومات است و بازیگران بازار تصمیمات اقتصادی خود را بر مبنای دو نرخ نخواهند گرفت، بلکه فارغ از هر ملاحظه‌ای، بالاترین نرخ موجود در بازار است که مبنای تصمیم‌گیری آحاد اقتصادی قرار می‌گیرد؛ نتیجه این است که شکاف بین نرخ‌ها در بازار به منبعی برای توزیع رانت در بازار تبدیل می‌شود. برای نمونه اگر مابه‌التفاوت 13 میلیارد دلار تخصیص داده شده با نرخ ارز در نیما مقایسه شود شکاف قیمتی از محل اجرای این سیاست حدود 50 هزار میلیارد تومان است.یعنی بیش از پول یک‌سال یارانه که هم‌اکنون میان چند 10 میلیون نفر توزیع می‌شود. اگر قیمت دلار در بازار 10 هزار تومان در نظر گرفته شود این شکاف به 75 هزار میلیارد تومان بالغ می‌شود. حال اگر این سیاست با انحراف 10 درصدی روبه‌رو شود، پتانسیل حداقل 5 هزار میلیارد تومان رانت دارد. (کل بودجه یارانه نقدی در ماه 3 هزار 500 میلیارد تومان است). در حالت نرخ بازار نیز رقم رانت به 7 هزار و500 میلیارد تومان می‌رسد. یعنی رقمی بیش از اعتبار یک ماه حقوق بازنشستگان دولتی. در واقع ادامه این سیاست به گفته مقام‌های رسمی کم‌اثر، نه‌تنها قدرت خرید مصرف‌کنندگان را حفظ نمی‌کند، بلکه پتانسیل ایجاد رانت عظیمی برای گروه قلیل دارد. به این مورد می‌توان حجم رفاه از دست‌رفته، هزینه‌های کسری بودجه، تضعیف قدرت بازارساز در مدیریت نوسان ارزی و عوارض جانبی آن و... را اضافه کرد.
جدای از عوارض اقتصادی، آثار اجتماعی طرح نیز قابل مطالعه است. برای نمونه وقتی کالاها با قیمت بالاتر از قیمت هدف به دست مردم رسیدند، تصمیم گرفته شد برخی کالاها براساس کارت ملی و سهمیه به هر فرد داده شود. تجربه گذشته نشان داده نتیجه جیره‌بندی در هر بازاری و تقسیم آن به دسته‌های مختلف نهایتا تلاش بازیگران را درخصوص استفاده از این شکاف‌های قیمتی و مقداری در پی دارد. اما برای یک مساله تکراری یک راه‌حل تکراری ارائه شد نتیجه؛ پدیده صف فروشی گزارش شد.
جالب اینکه با این کارنامه و ‌نتیجه، وزارت صمت در اواخر سال گذشته درخواست کرد کالاهای مشمول دلار 4200 افزایش یابد؟ چرا؟ و جالب‌تر آنکه سازمان برنامه روز گذشته و در سالگرد تصمیم دلار 4200 خبر داد که به‌زودی روش جایگزین معرفی خواهد شد و این روش غیر‌بهینه کنار گذاشته خواهد شد. واقعا برای اتخاذ چنین تصمیمی باید یک سال صبر می‌کرد، آیا سیاست‌گذار گزارش‌های کارشناسی و نتایج بیرونی را لمس نکرده بود؟ بعید به‌نظر می‌رسد. پس اصرار بر اعمال این سیاست‌ها و گنجاندن آن در بودجه 98 چه دلیلی داشت؟ پاسخ ساده است، «غفلت از برنامه‌ریزی بلندمدت» و «اتکای ذهنی و عملی به درآمدهای ارزی». سیاست‌گذار وقتی از تصمیم دست برمی‌دارد که واقعیت به تمامی رخ نمایان کند.
دومین ریشه به منابع ارزی حاصل از فروش نفت برمی‌گردد؛ به‌طوری‌که در دهه‌های قبل یک فرآیند یادگیری در ذهن سیاست‌گذار ایجاد شده مبنی‌بر اینکه همواره منابع نفتی کم و بیش در اقتصاد ایران وجود داشته است و به این طریق ذهن سیاست‌گذار همواره یک پشتوانه به اسم منابع ارزی داشته که تکیه‌گاه او درتن ندادن به برنامه‌ریزی بلندمدت بوده است. در دوره‌های متفاوت هم که کارشناسان و صاحب نظران تلاش کرده‌اند از کانال سیاست‌گذار اوضاع را سامان دهند یا بی‌نتیجه بوده یا توفیقات پایدار نبوده است.
مرور رفتار کج‌دار‌و‌مریز در عرصه سیاست‌گذاری اقتصادی این فرضیه را مطرح می‌کند که در مقاطعی هم اگر سیاست‌گذار انعطافی نشان داده و در مسیر اصلاحات اقتصادی قدم گذاشته بیش از آنکه به‌واسطه عبرت‌گیری و پند از گذشته باشد به‌دلیل جبر ناشی از کاهش مقدار پول نفت بوده است. خوب است کارشناسان و مصلحان پاسخ دهند با این گذشته و کارنامه برای انجام اصلاحات و عبور از چالش‌ها، آیا هنوز باید مخاطب، سیاست‌گذار باشد ؟





نظرات شما

ارسال دیدگاه

Protected by FormShield

ساير مطالب

مغز متفکر حملات تروریستی سریلانکا شناسایی شد

نمایشگاهی برای قدم زدن و کتاب نخریدن!

ظریف با وزیر امور خارجه فنلاند دیدار کرد

قطار جاده ابریشم به ایران رسید

پوتین: کره شمالی برای مذاکره ضمانت می خواهد

اتحادیه اروپا روسیه را به تشدید تنش‌ها متهم کرد

ساخته شدن سه موشک با همکاری وزارت دفاع و ارتش

امیر حاتمی: نفتمان را خواهیم فروخت

ادامه عادی‌سازی روابط امارات و رژیم صهیونیستی

انفجار سیلندرگاز حادثه آفرید/مجروح شدن 3 تن

هافبک پرسپولیس دیدار با سپاهان را از دست داد؟

مطالبات برانکو تا هفته دیگر پرداخت می‌شود

نوشیدن آب در این مواقع ممنوع!

تصاویر دیدنی از اختتامیه جشنواره جهانی فیلم فجر

پیام تبریک رییس جمهور به تیم ملی کشتی آزاد ایران

ماکرون: مالیات ها را کاهش می دهم

نجات ماهیگیر 46 ساله از رودخانه دز

وزیر کار: قبول داریم کارگران ما زندگی مطلوبی ندارند

جانی دپ از همسر جدید 20 ساله‌اش رونمایی کرد!

درخواست تحریم فستیوال فیلم اسرائیلی در انگلیس

نماینده یاسوج: نماینده‌ها داد و فریاد می‌کنند اما...

گاز ایران به‌جای صادرات به کجا می‌رود؟

گزارش دنیای اقتصاد از قیمت طلا، سکه و دلار در بازار امروز 1398/02/05 +جدول

تصاویری از مراسم یادبود منیر فرمانفرمائیان

چرا به صفر رساندن فروش نفت ایران شدنی نیست؟

منصوریان: با تمام قوا برابر تراکتور به میدان می‌رویم

8 کشته و زخمی آتش گرفتن تریلر در محور تبریز +فیلم

حرکات عجیب یک مرد مقابل دیوار ندبه یهودیان +فیلم

نماینده اسنوکر ایران نایب قهرمان آسیا شد

واکنش وزیر ارشاد به توقیف فیلم رحمان 1400

انتشار پوستری که آذری جهرمی را متعجب کرد

قتل در مراسم خواستگاری در یکی از روستاهای آق قلا

ترکیه: تمایلی به واردات نفت عربستان و امارات نداریم

برانکو تکذیب شد/ علی دایی سرمربی بعدی تیم ملی؟

زلزله هجدک خسارتی نداشته است

وزیر کار: اولویت‌های اقتصاد مقاومتی با سیل تغییر میکند

6 کشته و 8 زخمی در انفجار خودرو در محور فراشبند

از طریق زبانتان بو بکشید

مالزی برای دور زدن تحریم‌ها به ایران کمک کرده است؟

برنده بزرگ تحریم نفتی ایران: ولادیمیر پوتین

کنترل 7 نفر بر نصف بازار قطعات خودرو

سیمرغ‌های جشنواره جهانی فجر به پرواز در آمدند

متلک زاکربرگ به وکیلی درباره برخورد با اینستاگرام

جدول همه گلزنان لیگ برتر فوتبال ایران

امضای تفاهم همکاری تراکتورسازی با روبین کازان

اسپانسر پول برانکو می‌دهد؟

تیم‌ملی به علی دایی می‌رسد؟

انگلیس اتباع خود را از سفر به سریلانکا منع کرد

همه برگزیدگان سی‌و‌هفتمین جشنواره جهانی فیلم فجر

فرکی: به تیم و بازیکنانم تبریک می‌گویم