بازار آریا

آخرين مطالب

شرایط بیرونی و درونی اقتصاد ایران مقالات اقتصادي

شرایط بیرونی و درونی اقتصاد ایران

  بزرگنمايي:

بازار آریا -
ناظر اقتصاد: در این نوشتار به بررسی اجمالی شرایط بیرونی و درونی اقتصاد ایران در سال‌های اخیر خواهیم پرداخت. این مقاله برگرفته از کتاب رشد اقتصادی شتابان در ایران اثر دکتر محمد مخبر می‌باشد.
اقتصاد ایران در چند سال اخیر، شاهد تحولات بسیار چشم‌گیر در محیط بیرونی بوده است که همگی در جهت بازدارندگی توانمندی‏‌های اقتصاد ملی و بلکه عامل انحراف و خالی شدن پتانسیل‌‏ها به شمار می‌‏روند. بطور عمومی برخی از مهم‌ترین چالش‌های امروز اقتصاد ایران عبارتند از:
1. تحریم‌‏های اقتصادی شدید علیه اقتصاد ایران
تحریم‌‏های اقتصادی شدید علیه جمهوری اسلامی ایران همچنان سایه آن بر سر اقتصاد ایران وجود داشته و الگوی تعامل خارجی (بیرون منطقه) و شاخص‏‌های کلان داخلی را متأثر ساخته است. اثرگذاری این تحریم‌‏ها به گونه‌‏ای بود که اقتصاد ایران در سال‌‏های 1391 و 1392 همزمان و تحت تأثیر تحریم‏‌های بین‌المللی وارد رکود تورمی بی‌‏سابقه‌‏ای شد و در این دو سال نرخ‏‌های رشد اقتصادی منفی همراه با تورم‌های بالا را تجربه کرد. در واقع، از بین شرایط بیرونی و درونی اقتصاد ایران، تحریم‌ها مهمترین فاکتور تاثیرگذار بر اقتصاد ایران هستند.
بر اساس پیش‌بینی بانک جهانی، چنانچه رشد اقتصادی ایران در سال 1398 نیز منفی رقم بخورد، بعد از انقلاب اسلامی ایران، سومین باری است که طی دو سال متوالی، اقتصاد کشور دچار رکود می‌شود. چنین شرایط مشابهی یکبار طی سال‌های 1363 تا 1365 و بار دیگر طی سال‌های 1391 و 1392 رخ داده است. با این حال باید در نظر داشت که اقتصاد ایران از دیرباز از برخی مشکلات ساختاری رنج برده است که علاوه بر ممانعت از پویایی و رشد مطلوب اقتصاد کشور، زمینه را برای آسیب‏‌پذیری اقتصاد کشور از فشارها یا تکانه‌‏های بین‌‏المللی نظیر تحریم‌‏های اقتصادی یا حتی کاهش قیمت نفت و… فراهم کرده است.
بنا به نظر دکتر محمد مخبر، برخی از مهم‌ترین مشکلات ساختاری اقتصاد ایران عبارتند از: سهم بالای درآمدهای نفتی در صادرات و تأمین مالی واردات، سهم بالای نفت در بودجه دولت، کیفیت نامطلوب رشد اقتصادی (نرخ رشد متوسط و پرنوسان، اشتغالزایی پایین، سهم پایین بهره‌وری در رشد و متکی بودن به درآمدهای نفتی) و اتکای اقتصاد ایران به تأمین مالی از طریق سیستم بانکی ناکارآمد.
تاثیر تحریم‌ها
به عبارت بهتر تحریم‌‏های وضع شده در سال‌های اخیر در بستر مشکلات ساختاری مذکور و مدیریت ضعیف یا سوء مدیریت بحران، فشارهای قابل توجهی را به اقتصاد ملی وارد کرد به نحوی که ارزش پول ملی کاهش یافته، درآمد سرانه بیش از 20 درصد تنزل پیدا کرد، رشد اقتصادی منفی به اقتصاد ملی تحمیل شد، نرخ تورم به مرز 40 درصد رسید و کاهش قدرت خرید خانوارها که از سال 1385 آغاز شده بود، تشدید شد.
با این حال تحریم‏‌ها تلنگرهایی را برای نظام مدیریت و برنامه‏‌ریزی کشور نیز به ‏دنبال داشت که می‌‏توان از آن به‏ عنوان منفعت مهم شرایط تحریم یاد کرد. تحریم بیش از همه می‌‏تواند موجب بازنگری در انگیزه دولت‏‌ها در توزیع رانت حاصل از دسترسی به منابع سهل‌‏الوصول ناشی از صادرات نفت (و به تبع آن تن ندادن به اصلاحات ساختاری) شود و اگر چه تاکنون در نگرش دولت‏‌ها، هزینه منفعت‏‌های سیاسی کوتاه‌‏مدت و جناحی تداوم یافته است اما نشانه‌‏های پرداختن به برخی مسائل ساختاری اقتصادی ازجمله: تغییر رویه توزیع غیرهدفمند یارانه‌‏های نقدی، تحول در مدیریت سیستم بانکی و راهکارهای بدیل مبادلات ارزی، اصلاح نظام مالیاتی و همچنین بازنگری در تداوم وابستگی‌‏های راهبردی و امنیت غذایی در چارچوب سیاست‏‌های کلی اقتصاد مقاومتی آشکار شده است.
2. کاهش صادرات نفت ایران
طبق گزارشات بانک مرکزی پایین‌ترین میزان صادرات نفتی ایران قبل از برجام در سال 1393 برابر با 1.4 میلیون بشکه در روز بوده است. برخی از کارشناسان بعد از شروع تحریم های جدید کاهش 1 میلیون بشکه‌ای را برای نفت ایران پیش‌بینی کرده‌اند که در این شرایط صادرات نفت ایران مجددا به شرایطی نزدیک به قبل از برجام بازخواهد گشت.

3. رکود اقتصادی در منطقه یورو و همچنین چشم‏‌انداز عدم افزایش رشد اقتصادی در چین
تجزیه و تحلیل‌ها و پیش‌بینی‌های موجود در چشم‌انداز اقتصاد جهانی نشان می‌دهند، بهبود اقتصاد جهانی با سرعتی بسیار کند و شکننده، ادامه دارد (بانک‌جهانی، 2015). نوسانات بازار دارایی جهانی، افت سرعت رشد در اقتصادهای پیشرفته، ادامه داشتن فشارهای نزولی برای اقتصادهای در حال ظهور و کشورهای با درآمد کمتر، ناآرامی‌های منطقه خاورمیانه و وضعیت مبهم اقتصاد منطقه یورو از مهم‌ترین تحولات اقتصاد جهانی می‌باشند.
کاهش رشد اقتصادی چین به‌عنوان یکی از بزرگ‌ترین اقتصادهای جهان و همچنین از بزرگ‌ترین شرکای تجاری ایالات متحده آمریکا می‌تواند تاثیر قابل ملاحظه‌ای بر ارزش دلار در سطح بین‌المللی داشته باشد.
باید این موضوع را متذکر شد که کاهش رشد اقتصادی چین محصول تغییر نگرش و تغییر رویکرد سیاست‌گذاران اقتصادی این کشور در فضای پس از بحران مالی و اقتصادی 2008 است. بدین ترتیب که اقتصاد چین طی بیش از دو یا سه دهه گذشته متکی بر سرمایه‌گذاری و دستیابی به مازادهای صادراتی از طریق دستکاری در نرخ ارز بوده است. حال آنکه رویکرد کنونی اقتصاد این کشور توسعه اقتصاد داخلی و انتقال پیچیده به سمت رشد پایدارتر بر پایه خدمات و مصرف است.
نظام اقتصادی چین
شاید فروپاشی نظام اقتصادی چین در ظاهر ناشدنی به نظر برسد ولی این اقتصاد بزرگ به لحاظ سیستم مالی مشکل عظیمی دارد که از درون، اقتصاد آن کشور را فرسوده کرده است. آن مشکل بزرگ چیزی نیست جز بدهی سربه‌فلک کشیده‌ شرکت‌های چینی، سیستم بانکی آن کشور و دولت چین.
رشد اقتصادی چین در سومین فصل از سال 2018 به 6.5 درصد رسیده است، یعنی کمترین سطح بعد از بحران مالی جهان در سال 2008 میلادی. از سوی دیگر فروش خودرو در چین برای اولین بار در 20 سال گذشته در سال 2018 کاهش پیدا کرد.
حتی شرکت اپل هشدار داده که افت شدید فروش محصول آیفون آن شرکت در چین می‌تواند نشان از سیر نزولی سود شرکت‌های بزرگ در آن کشور باشد.
حل مسئله‌ تعرفه‌ها با آمریکا شاید بتواند کمکی به شرکت‌های چینی باشد اما سقوط واردات چین در ماه دسامبر 2018 نشان می‌دهد که رشد اقتصاد این کشور در حال کند شدن است و مراوده با آمریکا چندان دردی از آن دوا نخواهد کرد.
بحران قریب ‌الوقوع چین به شکلی که در سال 2008 در آمریکا به وقوع پیوست شاید آن طور پر سر و صدا نباشد، اما قطعاً چنین بحرانی در راه است زیرا بانک‌ها مطالبات وصول نشده‌ زیادی دارند و بسیاری از شرکت‌های چینی در مرز ورشکستگی قرار دارند.
4. شرایط درونی اقتصاد ایران
در این قسمت به وضعیت «محیط کسب و کار» اشاره می‏‌کنیم. مقصود از محیط کسب و کار مجموعه عواملی است که بر اداره یا عملکرد بنگاه‏‌ها اثر دارند ولی تقریباً خارج از کنترل مدیران بنگاه‌‏ها هستند. قوانین و مقررات، بی‌‏ثباتی اقتصاد کلان و نرخ‏‌های ارز و مواد اولیه، سهولت عرضه محصولات به بازار و خرید مواد اولیه، میزان فساد اداری ، فرهنگ کاری و مصرفی (میل مردم به مصرف کالاهای خارجی یا داخلی) و حتی وضعیت جوی (بارندگی، ریزگرد و …) ازجمله مؤلفه‌‏های محیط کسب وکار محسوب می‏‌شوند.
هرچه میزان بار مقررات کمتر باشد یعنی قوانین و مقررات از جمله میزان و شرایط پرداخت مالیات‌‏ها و عوارض، صدور مجوزهای کسب و کار، محدودیت‏‌های زیست ‏محیطی، استخدام نیروی کار و … ساده‏‌تر، شفاف‏‌تر و روان‌تر باشد و نیز هر اندازه ضمانت اجرای قوانین و قراردادها و تعهدات فعالان اقتصادی با یکدیگر و با حکومت، بیشتر باشد، تمایل به سرمایه‏‌گذاری بیشتر و اداره بنگاه‌‏ها سهل‌‏تر خواهد بود (بانک جهانی، 2015).
گزارش سهولت انجام کسب و کار
گزارش‌‏های سالیانه « سهولت انجام کسب و کار » که از سال 2005 توسط بانک جهانی منتشر می‌‏شوند، مراحل، زمان و هزینه انجام کسب وکار را در قالب 10 نماگر متفاوت محاسبه می‌‏کنند. وضعیت ایران در گزارش بهبود انجام کسب‏ و‏ کار 2019 و در مقایسه با بهترین وضعیت در کشورهای موضوع سند چشم‏‌انداز 1404 و نیز بهترین‏ کشور جهان در هر نماگر در جدول (1) قابل مشاهده است.
جدول 1: مقایسه وضعیت ایران در نماگرها و مؤلفه‏‌های گزارش انجام کسب و کار با بهترین کشور(های) سند چشم‏‌انداز و جهان

بهترین کشور
بهترین عملکرد منطقه چشم‎انداز 1404 ایران 2019 ایران 2018 عنوان
نیوزیلند
گرجستان با رتبه 6128124رتبه کل
مؤلفه‌های شروع کسب و کار
نیوزیلند
گرجستان (رتبه 2 جهان)17397رتبه
نیوزیلند
1 مرحله
گرجستان
1 مرحله
108.5 تعداد مراحل
نیوزیلند نصف روز
گرجستان 2 روز7215مدت زمان (روز)
اسلوانی صفرقزاقستان 0.31.21.4 هزینه (درصد از درآمد سرانه)
131 کشور صفر
17 کشور صفر00حداقل سرمایه (درصد از درآمد سرانه)
مؤلفه‌‏های اخذ مجوز ساخت و ساز
هنگ‌کنگ
امارات (رتبه 5 جهان)8625رتبه
3 کشور 7 مرحلهگرجستان 11 مرحله1615 تعداد مراحل
کره جنوبی 27.5 روز
امارات 50.5 روز13099مدت زمان (روز)
3 کشور 0.1 درصدگرجستان و عراق 0.36.62 هزینه (درصد از ارزش انبار)
سه کشور 15
امارات 1512.512.5شاخص کنترل کیفیت ساخت (0-15)
مؤلفه‌های دسترسی به برق
امارات
امارات (رتبه 1 جهان)10899رتبه
14 کشور 3 مرحلهامارات 2 مرحله66 تعداد مراحل
کره جنوبی 18 روز
امارات 10 روز7777مدت زمان (روز)
امارات و چین و ژاپن صفر درصدامارات صفر درصد923.11064.9 هزینه (درصد از درآمد سرانه)
26 کشور 8
قزاقستان و امارات 855شفافیت تعرفه‌‏ها و اطمینان به عرضه (0-8)
مؤلفه‏‌های ثبت مالکیت
نیوزیلند
گرجستان (رتبه 4 جهان)9087رتبه
4 کشور 1 مرحلهگرجستان 1 مرحله67 تعداد مراحل
2 کشور 1 روز
گرجستان 1 روز3112مدت زمان (روز)
5 کشور صفر درصدگرجستان و عربستان صفر درصد5.75.7 هزینه (درصد از ارزش دارایی)
5 کشور 28.5
قرقیزستان 241515شاخص کیفیت مدیریت زمین (0-30)
مؤلفه‏‌های اخذ اعتبارات
نیوزیلند
گرجستان (رتبه 12 جهان)9990رتبه
3 کشور 12گرجستان 922 شاخص قدرت حقوق قانونی (0-12)
36 کشور 8
8 کشور 888شاخص عمق اطلاعات اعتباری (0-8)
4 کشور100 دردصدترکیه 77.7 درصد57.555.8 پوشش ثبت سوابق اعتباری افراد در بخش خصوصی (درصد از بزرگسالان)
24 کشور 100 دردصد
گرجستان 100 درصد58.354.7پوشش ثبت سوابق اعتباری افراد در بخش دولتی (درصد از بزرگسالان)
مؤلفه‌‏های حمایت از سرمایه‌‏گذاران خرد
قزاقستان
قزاقستان (رتبه 1 جهان)173170رتبه
13 کشور 10امارات و آذربایجان 1077 شاخص میزان افشاء (0-10)
کامبوج و کنیا 10
4 کشور 944شاخص میزان مسئولیت مدیر (0-10)
جیبوتی 103 کشور 911 شاخص سهولت دادخواست سهام‏داران (0-10)
قزاقستان و هند 10
قزاقستان 1033شاخص میزان حقوق سهام‏داران (0-10)
6 کشور 93 کشور 933 شاخص میزان کنترل و مالکیت (0-10)
6 کشور 10
2 کشور 1022شاخص میزان شفافیت شرکتی (0-10)
مؤلفه‏‌های پرداخت مالیات
هنگ‌کنگ
قطر و امارات (رتبه 2 جهان)149150رتبه
عربستان و هنگ‌کنگ 3 بارعربستان 3 بار2020 تعداد پرداخت در هر سال
امارات 12 ساعت
امارات 12 ساعت216344زمان صرف شده
(ساعت در هر سال)
برونئی 8قطر 11.344.744.7 نرخ کل مالیات (درصد از سود)
جزایر سلیمان 100
یمن 96.347.9626.88فرآیندهای پس از اظهار مالیات
مؤلفه‏‌های تجارت فرامرزی
16 کشور با رتبه 1
گرجستان (رتبه 43 جهان)121166رتبه
17 کشور صفر ساعتگرجستان 6 ساعت101101 زمان برای صادرات: گمرک
مرزی (ساعت)
19 کشور صفر
قرقیزستان 10415565هزینه برای صادرات: گمرک
مرزی (دلار)
27 کشور 1 ساعتارمنستان و گرجستان 2 ساعت33159 زمان برای صادرات: اسناد
(ساعت)
19 کشور صفر
گرجستان صفر دلار60120هزینه برای صادرات: اسناد
(دلار)
22 کشور صفر ساعتقزاقستان 2 ساعت141141 زمان برای واردات: گمرک
مرزی (ساعت)
28 کشور صفر
ارمنستان و قزاقستان صفر660660 هزینه برای واردات: گمرک
مرزی (دلار)
31 کشور 1 ساعت
ارمنستان و گرجستان 2 ساعت40192زمان برای واردات: اسناد
(ساعت)
30 کشور صفرقزاقستان صفر90197 هزینه برای واردات: اسناد
(دلار)
مؤلفه‌‏های سهولت اجرای قراردادها
سنگاپور
قزاقستان (رتبه 4 جهان)8980 رتبه
سنگاپور 164 روزازبکستان 225 روز505505 مدت زمان (روز)
ایسلند 9 درصد
بحرین 14.7 درصد19.317هزینه (درصد از طلب)
قزاقستان 16قزاقستان 1655 شاخص کیفیت فرآیندهای
قضایی (0-18)
مؤلفه‌های ورشکستگی و پرداخت دیون
ژاپنرژیم اشغالگر قدس (رتبه 29 جهان)131160 رتبه
ژاپن 92.4
رژیم اشغالگر قدس 8637.115.4نرخ بازستانی (احیا) بنگاه
(سنت در هر دلار)
ایرلند 0.4 سال3 کشور 1.5 سال1.54.5 زمان (سال)
نروژ 1 درصد
عمان 3.5 درصد1515هزینه (درصد از دارایی)
7 کشور 15قزاقستان 1555 شاخص قدرت قوانین
ورشکستگی (0-16)
منبع: www.data.worldbank.org/data-catalog/doing-business-database
بر اساس گزارش سهولت انجام کسب و کار بانک جهانی، 2019 که توسط بخش کسب و کار بانک جهانی منتشر گردیده است، ایران با کسب نمره 56.98 در رده 128 قرار گرفته است. این گزارش نشان می‌دهد علیرغم افزایش امتیاز، جایگاه بین‌المللی کشور نسبت به سال 2017، 4 رتبه تنزل یافته است و از رتبه 124 در بین 190 کشور به رتبه 128 نزول پیدا کرده است.
ایران از میان 10 زیرشاخص مورد بررسی در دو زیرشاخص «پرداخت مالیات» و «تجارت برون‌مرزی» موفق به انجام اصلاحات شده است. در زمینه پرداخت مالیات، راه اندازی سیستم آنلاین و در زمینه تجارت برون مرزی، راه اندازی پنجره واحد تجارت دلیل این موفقیت بوده است.
ایران در زیرشاخص‌های شروع کسب‌وکار، حمایت از سرمایه‌گذاران خرد و پرداخت مالیات عملکرد بسیار ضعیفی را از خود نشان داده است اما در زیرشاخص‌های دیگری مانند شرایط صدور مجوز ساخت‌وساز، اخذ اعتبار و اجرای قراردادها رتبه‌ای در حد متوسط کسب کرده است.
نمودار 1: مقایسه رتبه ایران در شاخص سهولت کسب‌وکار با کشورهای خاورمیانه و شمال آفریقا در رتبه‌بندی 2019، بهترین جایگاه ایران چه از لحاظ نمره و چه رتبه مربوط به شاخص «دریافت مجوزهای ساخت» است. در این شاخص ایران توانست با کسب نمره 69.11 در رتبه 86 قرار گیرد (البته نمره و رتبه این شاخص نسبت به گزارش سال قبلی کاهشی چشمگیر یافته است).
بدترین عملکرد ایران نیز مربوط به شاخص «حمایت از سرمایه‌گذاران خرد» است که با امتیاز 33.33 در جایگاه 173 ایستاده است.





نظرات شما

ارسال دیدگاه

Protected by FormShield

ساير مطالب

تفاوت تولید ناخالص داخلی و ملی چیست؟

سایه سنگین اقتصاد کلان بر بازار مسکن

فناوری نوین مالی یا فین تک (FinTech)

افزایش وام مسکن، خوب یا بد

بازار ارز در وضعیت انتظار

ظرفیت خلق شغل کسب و کارهای کوچک و متوسط (با تاکید بر ایالات متحده آمریکا)

آسیب شناسی طرح‌های اشتغالزایی

بهره‌برداری از فرصت در اکوسیستم فناوری ساختمان

آخرین آمارها از فروش نفت ایران/ در دور زدن تحریم‌ها موفق بودیم

بررسی تولید و تجارت فولاد در جهان

افـق تجـارت 20 میلیارد دلا‌ری با عراق

اقتصاد ایران در سال 1398

بیت کوین، رایج‌ترین ارز دیجیتال

شرایط بیرونی و درونی اقتصاد ایران

مالیات بر ارزش افزوده (Value Added Tax) در ایران و جهان

نگاهی به ابعاد بازار فناوری نانو

محرومیت

برندگان و بازندگان اقتصاد 97

لطفا مسئولان دلشان به رحم بیاید!

برنامه مشتریان نفت ایران در راستای چشم‌انداز تمدید معافیت‌های آمریکا

اتفاقات خوب برای نفت ایران

برای سرمایه گذاری طلا بخریم یا سکه؟

آسمان تاریک اقتصاد جهان : گزارش بانک جهانی

سرمایه گذاری در بازار خودرو سودده است یا زیان ده؟

بازار مسکن در انتظار گرانی سال آینده؟

آسیب شناسی ارز 4200 تومانی در دولت

از اسفند 96 تا اسفند 97 چه بر سر بازارها آمد؟

مروری بر آمار ادغام و اکتساب

عوامل موثر بر شکست کسب و کارها

قاچاق یارانه به آن سوی مرزها!

قیمت خودرو تا پایان سال کاهش می‌یابد؟

اکوسیستم صادرات غیرنفتی کشور

از موافقتنامه پاریس بیشتر بدانیم

زیست توده (biomass) جایگزین سوخت‌های فسیلی

مردم در بانک‌ ها چقدر پول دارند؟

تنها 5 درصد از نقدینگی کشور می‌تواند بازار ارز را دچار بحران کند

اختلاف پارادایمی اقتصاددانان نسبت به فرصت‌ های کارآفرینانه

تاثیر سیاست علم و فناوری بر عملکرد صادراتی ایران

سیاست‌های صنعتی و تجاری در قرن 21 و دلالت‌های آن برای اقتصاد ایران

آیا نفت و گاز می‌تواند موتور توسعه کشور در برنامه ششم باشد؟

توسعه در اشتغال، درآمد و مهارت (نوشتاری از مک‌کینزی)

نااطمینانی‌های بازار نفت در سال 2019

چارچوب کارآفرینانه در ایران مطابق با داده‌های دیدبان جهانی کارآفرینی

بررسی لایحه بودجه سال 1398 + جدول خلاصه و نمودار

توسعه و اصلاحات اقتصادی چین

میزان تولید شیر در استان‌های کشور

هفت روند تحول دیجیتال در سال 2019

گذار از اقتصاد دولتی به اقتصاد رقابتی

اقتصاد دریا در ایران

نقد لایحه بودجه 98 و مصوبات کمیسیون تلفیق