بازار آریا

آخرين مطالب

اقتصاد نامتوازن برق در ایران مقالات توليد و تجارت

اقتصاد نامتوازن برق در ایران

  بزرگنمايي:

بازار آریا - خاموشی های گاه و بی گاه شاید ملموس ترین نمود بحران در اقتصاد نامتوازن برق در ایران باشد. صنعت برق در حالی به انتهای سال 97 نزدیک می شود که بسیاری از چالش های آن هنوز لاینحل مانده و از سالی به سال آینده منتقل می شوند؛ مشکلاتی که مهمترین آن، غیرواقعی بودن قیمت برق و اقتصاد دولتی زده برق در ایران است.
تحقیقات نهاد پژوهشی مجلس نشان می دهد که صنعت برق ایران به عنوان صنعتی زیرساختی با مشکلات و چالش های متعددی روبه رو بوده که برخی از آن، صورتی مزمن به خود گرفته است. اصلاحات ساختاری مکرر و خصوصی سازی ناکارآمد، اتلاف بالا و بهره وری پایین در بخش های تولید، انتقال و توزیع، تداوم کسری بودجه و انباشت بدهی وزارت نیرو و رشد چشمگیر مصرف خانگی برق به ویژه در روزهای گرم سال، شماری از مهمترین مسائل صنعت برق در سال های اخیر بوده است. استمرار این چالش ‎ها موجب شده دسترسی به برق به یکی از چالش های فضای کسب وکار ایران تبدیل شود و جایگاه ایران در رتبه بندی محیط کسب وکار با تغییر یا کاهش روبه رو شود.

یکی از دلایل ساختاری این چالش ها، اقتصاد نامتوازن برق و به تعبیر بهتر، نابسامانی های موجود در اقتصاد صنعت برق ایران است که بررسی آن نیازمند تجزیه و تحلیل جریان مالی این صنعت با توجه به عملکرد بودجه ای وزارت نیرو است. در واقع، سند بودجه سنواتی وزارت نیرو و شرکت های زیرمجموعه آن، جدا از آنکه بیانگر برنامه مالی دولت در بخش انرژی است، نشان می دهد که دولت در حوزه انرژی چه رفتار و سیاست هایی دارد و چگونه صنعت برق را اداره می کند.
مرکز پژوهش های مجلس معتقد است که جریان مالی و اقتصاد صنعت برق و به خصوص بودجه وزارت نیرو و شرکت های زیرمجموعه اش، با ابهام و کاستی هایی همراه است؛ مشکوک الوصول بودن درآمدها و منابع سرمایه ای، عدم شفافیت در مورد بندهای هزینه ای و مصارف سرمایه ای، بی توجهی به قوانین بالادستی همچون برنامه پنج ساله ششم توسعه و درج ارقام غیرواقع بینانه در بودجه شرکت های غیردولتی، ازجمله مهمترین نقصان های بودجه شرکت های زیرمجموعه وزارت نیرو در بخش برق است. این موضوع منجر به اختلال در اقتصاد برق و بروز چالش های متعدد برای سرمایه گذاران و صاحبان کسب وکار زنجیره تأمین شده و ادامه آن می تواند در نهایت به تعدیل واحدها و از بین رفتن توان ساخت و مهندسی کشور در بخش برق بینجامد.
ایران چقدر برق تولید و مصرف می کند؟
ایران با تولید 265 میلیارد کیلووات ساعت در سال 2017، رتبه شانزدهم تولید برق در دنیا و رتبه دوم پس از عربستان سعودی را در منطقه به خود اختصاص داده است. کشورهای چین و آمریکا به ترتیب با 6142 و 4088 میلیارد کیلووات ساعت بیشترین میزان تولید برق در دنیا را به خود اختصاص داده اند. ایران از نظر میزان تولید با تایوان، اسپانیا، ترکیه و استرالیا در یک گروه قرار دارد. از منظر مصرف نیز کشورهای چین و آمریکا جایگاه اول و دوم در مصرف برق را در میان کشورهای دنیا دارند. ایران نیز با 221 میلیارد کیلووات ساعت در سال 2017، رتبه هجدهم مصرف برق را به خود اختصاص داده و به لحاظ میزان مصرف و تولید با کشورهای ترکیه، اسپانیا و استرالیا هم گروه است.
طبق آمارها، ایران با مصرف سرانه 2693.19 کیلووات ساعت رتبه 92 را در بین کشورهای جهان دارد. مقایسه جایگاه مصرف برق و سرانه مصرف برق در ایران بیانگر این موضوع است که ساختار اقتصادی هنوز صنعتی نشده و نفوذ فناوری و صنعتی شدن، عمق کمی دارد. از جنبه دیگر نیز این موضوع نشان دهنده تنوع سبد انرژی خانوار است که در بخش گرمایش و سرمایش از منابع مختلفی (برق برای سرمایش و گاز برای گرمایش) استفاده می کند.
چالش ها و راهبردهای هفت گانه صنعت برق ایران
از نگاه بازوی پژوهشی مجلس و براساس نظرات نخبگان سندیکای صنعت برق، هفت چالش مهم و عمده صنعت برق ایران عبارت است از:
* نظام قیمت گذاری ناکارآمد و غیرشفاف، یعنی عدم تعادل درآمدها و هزینه ها، انباشت بدهی و مصرف غیربهینه برق
* کاهش سرمایه گذاری برای توسعه ظرفیت تولید و شبکه برق، یعنی عدم تأمین برق مورد نیاز و بروز خاموشی
* فرسودگی تجهیزات تولید و انتقال و توزیع برق، یعنی کاهش ضریب آمادگی شبکه و اتلاف بالای برق
* عدم پرداخت مطالبات و جرائم دیرکرد بخش خصوصی، یعنی کاهش توان مالی و اجرایی شرکت های تولیدی و پیمانکاری و تعطیلی واحدها
* توقف پروژه ها به دلیل عدم جبران افزایش قیمت نهاده ها، یعنی افزایش نرخ ارز و فلزات
* چالش تأمین مواد خام و فلزات مورد نیاز تولیدکنندگان
* آثار منفی مالی و فنی تحریم ها در صنعت برق
مرکز پژوهش های مجلس در پاسخ به این چالش های هفت گانه و با استفاده از نظرات نخبگان سندیکای صنعت برق ایران، هفت راهبرد را برای عبور از مشکلات و بحران های یادشده پیشنهاد داده است. این راهبردهای هفت گانه از نگاه نهاد پژوهشی مجلس عبارت است از:
* اصلاح نظام قیمت گذاری برق
* افزایش سرمایه گذاری در پروژه های توسعه ای صنعت برق
* بهینه سازی و کاهش تلفات در زنجیره تولید تا مصرف برق
* پرداخت مطالبات شرکت های بخش خصوصی
* جبران افزایش قیمت نهاده ها در قراردادهای جاری و آتی
* مدیریت عرضه و تقاضای فلزات و مواد خام در بازار
* رفع موانع قانونی و مبادلات پولی برای صادرات کالا، خدمات و انرژی برق توسط بخش خصوصی
آسیب شناسی نظام تعرفه گذاری برق
تحقیقات نهاد پژوهشی مجلس نشان می دهد که اولین نرخ گذاری در صنعت برق ایران در اردیبهشت سال 1317 انجام شده است. دومین نرخ گذاری در صنعت برق نیز در سال 1319 از سوی دولت انجام گرفت که در زمان خود از اصول علمی برخوردار بود و تفاوت قیمت بین مصرف شب و روز، محاسبه دقیق ضریب بار و هدفمند بودن آن برای کمک به صنعت برق در آن لحاظ شده بود.
تا سال 1342 که وزارت آب و برق تشکیل شد، تامین برق در کشور به وسیله بخش خصوصی و در بعضی شهرها از سوی شهرداری ها صورت می گرفت و نرخ گذاری آنها پایه علمی نداشت، اما پس از تشکیل وزارت آب و برق سابق و دولتی شدن خدمات رسانی برق در سراسر کشور، تعیین تعرفه به عهده وزارت نیرو گذاشته شد. این وزارتخانه در سال 1348 اقدام به تدوین تعرفه در سطح کشور کرد و برای هر منطقه در ایران، تعرفه برق تهیه کرد که در آن زمان از پیشرفته ترین تکنیک تعرفه گذاری برخوردار بود و تا سال 1360 نیز با تغییرات اندک و جزئی در سراسر کشور اعمال شد.
در سال 1363 اما تغییراتی در تعرفه به وجود آمد و ساختار منطقی آن بهم ریخت و از آن پس، تعرفه برق در ایران به جای آنکه در وزارت نیرو و با انجام مطالعات کارشناسی انجام گیرد، به تصمیم گیری های سیاسی سپرده شد. در حال حاضر، صنعت برق ایران کم و بیش با مساله نبود برنامه اصولی و تنظیم شده تعرفه برق روبه روست. با توجه به اینکه تعرفه از یکسو، مهمترین عامل و پل ارتباطی بین صنعت برق کشور و مصرف کنندگان و اقتصاد کلان جامعه است و از سوی دیگر، ابزار نیرومندی در دست مدیریت است، نه تنها منابع مالی مورد نیاز را تامین می کند و رشد صنعت را به دنبال دارد، بلکه رشد را به نحوی هدایت می کند که مطلوب جامعه هم باشد.
مقایسه تعرفه برق ایران و جهان
بررسی ها نشان می دهد ایران در بین 200 کشور دنیا در زمره سه کشور دارای کمترین تعرفه برق قرار دارد. قیمت برق در کشورهای مختلف، متفاوت است و به عوامل مختلفی همچون زیرساخت ها و موقعیت جغرافیایی هر کشور بستگی دارد، اما در میان کشورهای اروپایی، سوئد کمترین و ایتالیا بیشترین قیمت برق را دارند که البته این نرخ در ایران از کشور سوئد هم کمتر است. شهروندان ایتالیایی به ازای هر کیلووات ساعت انرژی الکتریکی 15.7 سنت به اضافه مالیات را پرداخت می کنند. همچنین آلمان با قیمت 15.22سنت و انگلستان با فروش هر کیلووات ساعت برق به قیمت 14.16 سنت، بیشترین قیمت برق را در سطح جهان دارند.
شهروندان کشورهای بلژیک، پرتغال و اسپانیا نیز به ترتیب با پرداخت 11.17 سنت، 11.5 سنت و 11.4 سنت به ازای هر کیلووات ساعت انرژی الکتریکی در جایگاه های بعدی قرار دارند. این در حالی است که ساکنان کشور اسلواکی به ازای هر کیلووات ساعت انرژی الکتریکی 9.9 سنت و ساکنان آمریکا نیز 9.43 سنت پرداخت می کنند.
همچنین کشورهای فرانسه، آفریقای جنوبی، اتریش، لهستان، هلند، استرالیا و جمهوری چک نیز قیمت برقی بین 8 تا 8.9 سنت به ازای هرکیلووات ساعت برق دارند و کشورهای کانادا با 7.23 سنت، فنلاند با 6.42 سنت و سوئد با 5.34 سنت هم در جایگاه های بعدی ایستاده اند. در این میان، میانگین قیمت برق در ایران کمتر از 70 تومان و در محدوده 2 تا 3 سنت به ازای هرکیلووات ساعت انرژی است. به طور کلی، قیمت برق شامل چهار بخش «قیمت سوخت»، «تبدیل انرژی در نیروگاه ها»، «هزینه انتقال برق به شرکت های توزیع» و «خدمات مشترکان» است که با این حساب، قیمت تمام شده هر کیلووات ساعت برق برای وزارت نیرو بدون احتساب قیمت سوخت، 100 تومان تمام می شود؛ یعنی 60 تومان هزینه نیروگاه، 20 تومان هزینه توزیع برق و 20 تومان نیز هزینه انتقال برق است که البته این اعداد در نیروگاه های بادی، آبی و اتمی متفاوت است.
قانون هدفمندی یارانه ها و قیمت غیرواقعی برق
ارزیابی ها نشان می دهد که در حال حاضر، اصلی ترین چالش وزارت نیرو، ساماندهی اقتصاد نامتوازن برق و ایجاد تعادل بین درآمد، هزینه و منابع مصارف است که با انجام آن، صنعت برق از حالت زیان دهی خارج می شود. براساس قانون هدفمندی یارانه ها که در سال 1389 اجرایی شد، قرار بود که طی پنج سال به تدریج قیمت حامل های انرژی همچون برق افزایش پیدا کند و به قیمت های واقعی خود برسد. درنتیجه، این مهم باید تا سال 1394 اجرایی و قیمت ها به صورت غیریارانه ای و واقعی به مردم عرضه می شد که تاکنون این اتفاق رخ نداده است، چنانچه در دولت دهم قیمت ها تثبیت شد و در دولت یازدهم نیز هرچند که قیمت ها اندکی افزایش پیدا کرد، اما از آنچه قانون پیش بینی کرده بود، بسیار کمتر بود.
این وضعیت را متولیان نیرو و فعالان بخش خصوصی، اصلی ترین چالش صنعت برق می دانند. براساس مطالعات بخش خصوصی فعال در صنعت برق، در دهه 70 و 80 ظرفیت سازی خوبی بدون اتکا به تولیدات خارجی اتفاق افتاده و هم اکنون اکثر محصولات تولیدی، داخلی هستند، اما اقتصاد نامتوازن برق کماکان دغدغه فعالان صنعت برق است. در گذشته قیمت تمام شده برق از طریق منابع درآمدی نفت جبران می شد و بعد از تحریم ها هم جایگزینی برای این بخش نبود، به همین خاطر این صنعت امروزه با چالش بزرگی مواجه است. از سوی دیگر، صاحب نظران یکی از دلایل رکود کاری در صنعت برق را ناشی از اقتصاد نامتوازن صنعت برق می دانند و معتقدند اگر هر سال قیمت برق به طور متناسب تعدیل می شد، با انباشت مشکلات اقتصادی در این بخش مواجه نبودیم. با توجه به افزایش سالانه 6درصدی تقاضا برای برق باید در هر سال 5 هزار مگاوات نیروگاه در سرویس قرار گیرد که نیاز به سرمایه گذاری 18تا20 هزار میلیارد تومانی دارد، بنابراین به نظر می رسد که تعادل میان درآمدها و هزینه ها در اقتصاد نامتوازن برق باید بیش از پیش مورد توجه قرار گیرد.
ارتباط با نویسنده : [email protected]





نظرات شما

ارسال دیدگاه

Protected by FormShield

ساير مطالب

ارز ، بیمه و مالیات 3 مانع رونق تولید

سایپا چانگان را 28میلیون تومان گران کرد

تولید کدام خودروها بیشترین افت را داشته است؟

قیمت دلار و قیمت ارز در بازار امروز تهران 98/04/03

قیمت خودرو در بازار کشور - 98/04/03

بمانیم یا استعفا دهیم؟

هم بنیان گذار فیس بوک می گوید لیبرا قدرت خیلی زیادی به شرکت ها می دهد

قیمت طلا و قیمت سکه در بازار امروز تهران 98/04/02

جف بزوس: یخ سطح ماه سوخت فضاپیماهای مان را تامین می کند

خوزستان در منظومه شمسی ایران، خورشید است

قیمت خودرو در بازار کشور - 98/04/02

قیمت دلار و قیمت ارز در بازار امروز تهران 98/04/02

رابطه اقتصاد و صلح

تبلت‌ها محکوم به فنا هستند

قیمت طلا و قیمت سکه در بازار امروز تهران 98/04/01

قیمت خودرو در بازار کشور - 98/04/01

رونمایی از محصول جدید خرید آنلاین اقساطی بانک پاسارگاد

راه اندازی اولین مرکز داده مایکروسافت در خاورمیانه

نگاهی تبیینی بر وضعیت فعلی بازار مسکن

قیمت دلار و قیمت ارز در بازار امروز تهران 98/03/30

قیمت طلا و قیمت سکه در بازار امروز تهران 98/03/30

افت42درصدی تولید خودرو

قیمت خودرو در بازار کشور - 98/03/30

قیمت خودرو در بازار کشور - 98/03/29

قیمت دلار و قیمت ارز در بازار امروز تهران 98/03/29

قیمت طلا و قیمت سکه در بازار امروز تهران 98/03/29

قیمت طلا و قیمت سکه در بازار امروز تهران 98/03/28

سه خطر در کمین بنگاه‌ها

عملیات بازار باز در گام نهایی

بازدهی بلندمدت بازار

قیمت خودرو در بازار کشور - 98/03/28

قیمت دلار و قیمت ارز در بازار امروز تهران 98/03/28

اپل احتمالا امسال 7 مک بوک جدید معرفی خواهد کرد

همایش معرفی به‌روزترین روش‌ های سرمایه‌ گذاری در استرالیا و دریافت اقامت آن

قیمت طلا و قیمت سکه در بازار امروز تهران 98/03/27

تسلا با آپدیت نرم افزاری استریم یوتیوب را به خودروهای خود اضافه می کند

قیمت دلار و قیمت ارز در بازار امروز تهران 98/03/26

قیمت طلا و قیمت سکه در بازار امروز تهران 98/03/26

قیمت خودرو در بازار کشور - 98/03/26

ایلان ماسک : طرح اولیه خودروی دوزیست آبی خاکی تسلا آماده است

8 نکته مهم در استفاده از خدمات بانکداری الکترونیک

پیش بینی مهم مدیرعامل بانک مسکن درخصوص قیمت ها

قیمت خودرو در بازار کشور - 98/03/25

قیمت دلار و قیمت ارز در بازار امروز تهران 98/03/25

قیمت طلا و قیمت سکه در بازار امروز تهران 98/03/25

پنج روش برای آماده‌سازی نیروی کار آینده

تاکتیک‌هایی برای بقای بنگاه‌ها

دورخیز گوگل برای حضور قدرتمندتر در بازار رایانش ابری

قیمت طلا و قیمت سکه در بازار امروز تهران 98/03/23

قیمت خودرو در بازار کشور - 98/03/23