بازار آریا

آخرين مطالب

زیرپوست بودجه 98 گفتگو

زیرپوست بودجه 98

  بزرگنمايي:

بازار آریا - دکتر داود منظور دانشیار اقتصاد دانشگاه امام صادق (ع) به‌طور تاریخی درآمدهای نفتی یکی از مهم‌ترین منابع اصلی تامین‌کننده بودجه عمومی دولت در کشور است و در بودجه سال 1398 نیز این پدیده به خوبی مشاهده می‌شود.
در حالی که در قانون بودجه سال 1397، منابع حاصل از نفت و فرآورده‌‌های نفتی معادل 101 هزار میلیارد تومان پیش‌بینی شده است، این رقم با 41 درصد افزایش به 5/ 142 هزار میلیارد تومان رسیده و به این ترتیب، به‌رغم پیش‌بینی کاهش مقدار صادرات نفت و میعانات نفتی از 2/ 2 میلیون بشکه در روز در سال 1397 به 5/ 1 میلیون بشکه در سال 1398، سهم درآمدهای نفتی از منابع عمومی دولت از 1/ 26 درصد در بودجه 1397 به 35 درصد در بودجه 1398 افزایش یافته است. از جمله علل این امر می‌توان به افزایش نرخ تسعیر از حدود 3500 تومان برای هر دلار در بودجه 1397 به 5700 تومان در بودجه سال 1398 از یکسو و کاهش سهم صندوق توسعه ملی از صادرات نفت از 32 درصد در بودجه سال 97 به 20 درصد در لایحه بودجه سال 1398 اشاره کرد. درخصوص نقش درآمدهای نفتی در بودجه سال 1398 سه ملاحظه اساسی وجود دارد. اولا، با توجه به اعمال تحریم‌‌های ظالمانه آمریکا علیه ایران، سال 98 یکی از دشوارترین سال‌های چند دهه اخیر از نظر شرایط بودجه دولت است.
با توجه به تشدید شرایط تحریمی از آبان ماه سال جاری به نظر می‌رسد در سال آینده میزان صادرات نفت مفروض در لایحه یعنی صادرات 5/ 1 میلیون بشکه در روز تحقق نخواهد یافت و با توجه به مجوزهای کوتاه‌مدت که از سوی تحریم‌کنندگان به خریداران نفت و میعانات کشور داده می‌شود پیش‌بینی می‌شود در حالت خوش‌بینانه صادرات نفت و میعانات به کمتر از یک میلیون بشکه در روز کاهش یابد. ثانیا، تسعیر ارز حاصل از صادرات نفت با نرخ 5700 تومان بر اساس متوسط نرخ 4200 تومان برای تامین کالاهای اساسی و نرخ ارز در بازار آزاد محل تامل است. با توجه به اینکه دریافت‌کنندگان ارز یارانه‌ای 4200 تومانی غالبا کالاهای خود را بر اساس نرخ ارز آزاد قیمت‌گذاری و عرضه می‌کنند و مکانیزم‌ها و سامانه‌های نظارتی بازدارنده و موثری نیز در جهت جلوگیری از این امر اغلب وجود ندارد به نظر می‌رسد در جهت شفافیت بودجه‌ای و کاهش زمینه‌های ایجاد فساد و رانت در اقتصاد باید ضمن تجدید نظر در اختصاص 14 میلیارد دلار برای تامین کالاها با نرخ ارز یارانه‌ای در سال آینده،‌ درآمدهای نفتی به‌طور کامل بر مبنای نرخ ارز در بازار آزاد در بودجه برآورد شده و به منظور جبران توان مالی گروه‌های آسیب‌پذیر در خریداری کالاهای اساسی، پرداخت‌های نقدی و غیر نقدی لازم به آنها در طرف هزینه‌ها و مخارج بودجه پیش‌بینی شود. ثالثا، درآمدهای نفتی در سال آینده با توجه به شرایط تحریم می‌تواند بروز ابرتورم در اقتصاد را موجب شود. صرف نظر از حجم درآمدهای نفتی پیش‌بینی شده در بودجه، ارز حاصل از صادرات نفت باید توسط بانک مرکزی به فروش رسیده و معادل ریالی آن به حساب درآمدی دولت نزد خزانه واریز شود. با توجه به محدودیت‌های جدی در نقل و انتقال ارز در شرایط تحریمی احتمال می‌رود بانک مرکزی درآمدهای ارزی حاصل از صادرات نفت را به‌عنوان بخشی از سبد دارایی ارزهای خارجی خود از وزارت نفت خریداری کرده و معادل ریالی آن را به حساب خزانه واریز کند که این امر به مفهوم افزایش پایه پولی در کشور و رشد شدید نقدینگی خواهد بود که اثرات تورمی آن می‌تواند بسیار نگران‌کننده باشد. به‌عنوان یک راه حل ممکن است بانک مرکزی به‌صورت دستوری این ارزها را به بانک‌ها بفروشد تا به این ترتیب این ارزهای صادرات نفت که در حساب‌های خارجی نزد واردکنندگان نفت بلوکه می‌شود، در ترازنامه بانک‌ها ثبت شده و از افزایش پایه پولی وتورم احتمالی اجتناب شود. به هرحال، در این صورت نیز با توجه به نبود ذخایر ریالی آزاد و مازاد نزد بانک‌ها عملا این اقدام منجر به تشدید پدیده نگران‌کننده اضافه برداشت بانک‌ها از بانک مرکزی شده و پایه پولی از این طریق رشد خواهد کرد و نگرانی وقوع ابرتورم همچنان جدی خواهد بود. از این منظر باید مراقبت شود درآمدهای نفتی به پاشنه آشیل بودجه در سال آینده تبدیل نشود.
نقش درآمدهای مالیاتی در بودجه
درآمدهای مالیاتی برای سال آتی با 1/ 8 درصد افزایش نسبت به سال جاری، معادل 5/ 153 هزار میلیارد تومان لحاظ شده است. هرچند با توجه به شرایط رکودی حاکم بر اقتصاد رشد شدید درآمدهای مالیاتی مقدور به نظر نمی‌رسد و به علاوه افزایش مالیات به تشدید رکود ممکن است دامن بزند ولی نباید فراموش کرد مالیات پیشنهادی در لایحه بودجه سال 1398 حاکی از سهم 10 درصدی مالیات از تولید ناخالص داخلی است که در مقایسه با سهم 25 درصدی مالیات از تولید ناخالص داخلی ترکیه در سال 2017 تحول اساسی در نظام مالیاتی ضروری می‌نماید. با توجه به تحقق 74 درصدی درآمدهای مالیاتی در 6 ماه اول سال جاری، وصول و تحقق رقم مالیات پیش‌بینی شده در لایحه بودجه 98 نیز مستلزم افزایش کوشش مالیاتی و تلاش دستگاه وصول مالیات است. به هرحال،‌ افزایش سهم مالیات در بودجه عمومی و کاهش سهم درآمدهای نفتی مستلزم تحول در نظام مالیاتی با تاکید بر توسعه پایه مالیاتی به ویژه وضع مالیات بر جمع درآمد و مالیات بر عایدی سرمایه، تقویت پایگاه اطلاعات مودیان مالیاتی، جلوگیری از فرار مالیاتی و کاهش معافیت‌های مالیاتی است. طبعا یکی از الزامات اساسی در جهت افزایش شفافیت مالیاتی گزارش برآورد معافیت‌های مالیاتی و ترکیب آن در پیوست‌های لایحه بودجه است.
ترکیب مخارج دولت در لایحه بودجه
مجموع هزینه‌های دولت برای سال آتی با 9 درصد رشد به 6/ 320 هزار میلیارد تومان افزایش یافته است که یکی از مهمترین مولفه‌های آن حقوق کارمندان دولت در سرفصل «جبران خدمت کارکنان» است. این بخش از هزینه‌ها با 29 درصد رشد از 7/ 73 هزار میلیارد تومان در بودجه سال جاری به 2/ 95 هزار میلیارد تومان در لایحه بودجه افزایش یافته است. منابع تخصیصی دولت بابت رفاه اجتماعی نیز با 20 درصد افزایش نسبت به قانون بودجه سال جاری به 5/ 122 هزار میلیارد تومان افزایش پیدا کرده است. به این ترتیب، در حالی که در سال گذشته تراز عملیاتی 8/ 77 هزار میلیارد تومان منفی بوده است در بودجه 98 تراز عملیاتی به میزان 112 هزار میلیارد تومان منفی خواهد بود. در این خصوص باید توجه داشت در شرایطی که دولت در طرف درآمدهای مالیاتی و نفتی خود با نااطمینانی بالایی مواجه است، افزایش هزینه‌های جاری به ویژه حقوق و پرداخت‌های رفاهی در لایحه می‌تواند به کسری بودجه شدید و تامین آن از طریق افزایش بدهی به بانک مرکزی و نظام بانکی منجر شود که اثرات تورمی را در پی خواهد داشت. در شرایط نااطمینانی درآمدی بهتر است با اتخاذ سیاست‌های صرفه‌جویی از کسری بودجه‌ای که می‌تواند منشأ دست‌اندازی به منابع بانکی و مداخله در نرخ ارز و در نهایت بروز ابرتورم باشد اجتناب شود. به عبارت دیگر، در حالی که افزایش هزینه‌های جاری در سال آینده با هدف جبران قدرت خرید از دست رفته کارکنان در اثر تورم سال جاری در نگاه اول مطلوب به نظر می‌رسد ولی می‌تواند مارپیچ تورم و دستمزد و اختلال در بازار ارز را به دنبال داشته باشد. مع‌الوصف، در صورت اصرار بر افزایش حقوق و پرداخت‌های رفاهی کارکنان لازم است منابع درآمدی مطمئنی برای این منظور به‌عنوان مثال از طریق کاهش یارانه پنهان گسترده در حامل‌های انرژی به ویژه بنزین فراهم شود. افزایش قیمت انرژی هرچند می‌تواند اثرات تورمی به همراه داشته باشد، ولی آثار تورمی آن به مراتب کمتر از آثار سوء ناشی از کسری بودجه است و به علاوه کاهش قاچاق را نیز به دنبال دارد.





نظرات شما

ارسال دیدگاه

Protected by FormShield

ساير مطالب

‌نمی‌توان گوشت قرمز وارداتی را دوباره صادر کرد

اقتصاد سالم زیر چتر ابزارهای مالی اسلامی بازار سرمایه

پیش‌بینی قیمت مسکن در سال آینده

نقد شدید یک اقتصاددان به روحانی به خاطر دلار 3700 تومانی

ماجرای دلارهایی که با صادرات غیرمجاز از کشور خارج می‌شوند

بازار 80میلیارد دلاری، بیخ گوش ایران

مقصر گرانی‌ خودرو کیست؟

جزییات طرح سپرده‌گذاری ارزی

سهم هر بخش در صادرات فرآورده‌های نفتی چقدر است؟

کره، چای وحبوبات همچنان مشمول تخصیص ارز دولتی است

آخرین وضعیت بازار خشکبار در آستانه شب عید

خوب و بد بازگشت کوپن

شغل عجیب با درآمد میلیونی؛ صف بِایست، پول بِگیر

پورابراهیمی: بازار متشکل ارزی منجر به جهش صادراتی می‌شود

به جای برگرداندن کوپن شبکه فساد کنترل شود

ایران از نظر ترانزیت قابل دور زدن نیست

نماینده مجلس: سقف قیمت واقعی مرغ 12هزار تومان است

قیمت دارو متناسب با وضعیت مردم تعیین شود

مردم به مسئولان بی اعتماد شده اند

عواملی که به افزایش قیمت خودرو دامن زده‌اند؟

تمدید مهلت FATF بر فرایند رسیدگی به پالرمو و CFT در مجمع اثر دارد؟

برخی سیاست‌گذاران بازار خودرو را آشفته می‌کنند

دلیل گرانی دلار در روزهای اخیر چیست؟

واکنش یک مسئول درباره شایعه قحطی!

خواب عمیق خودروها

جعفرزاده ایمن آبادی: مدیریت جهادی در بنیاد مستضعفان حاکم است

آیا تعیین دستمزد کارگران به سال 98 کشیده می شود؟‌ / لزوم نگاه واقع گرایانه به مقوله دستمزد کارگران

ترخیص ماهیانه یک میلیارد دلار کالای اساسی از گمرک

دلالی، عامل افزایش نرخ خودروهای داخلی

رابطه گرانی گوشت و قاچاق!

نقش نقدینگی در نوسانات اخیر ارز

فعلا خودرو نخرید

در کشور ما عمدا FATF را سیاسی جلوه داده اند

علت تورم و گرانی به روایت طهماسب مظاهری

وابستگی به نفت مهمترین نقص اقتصاد کشور

بورس بازی بلدید؟

وضعیت مسکن مهر در شهرهای کوچک چطور است؟

دست در جیب مردم نکنید!

بازار مسکن مسدود نیست

آماده حل اختلافات هستیم

بوروکراسی اداری بزرگترین مانع صادرات و واردات

صرافی‌هایی مورد تایید بانک مرکزی در عراق به صادرکننده‌ها معرفی شوند

فرار مالیاتی 7 هزار میلیاردی پزشکان

جمع‌آوری امضا توسط کارمند دولت درمجلس برای تشکیل وزارت بازرگانی

علاقه مندحوزه نفت می توانند وارد بازار سرمایه شوند

نسبت به کاهش صادرات هشدار دادیم/ اصلاح قیمت‌ پایه دلیل افت صادرات نیست

اتحاد استراتژیک بانک ها نیازمند زیرساخت است

چرا سرمایه‌گذار تمایلی به دریافت تسهیلات رونق تولید ندارد؟

چالش‌های اقتصادیِ سینمای معاصر ایران

اهمیت استفاده از پول ملی در حوزه رمزارزها