بازار آریا

آخرين مطالب

زیرپوست بودجه 98 گفتگو

زیرپوست بودجه 98

  بزرگنمايي:

بازار آریا - دکتر داود منظور دانشیار اقتصاد دانشگاه امام صادق (ع) به‌طور تاریخی درآمدهای نفتی یکی از مهم‌ترین منابع اصلی تامین‌کننده بودجه عمومی دولت در کشور است و در بودجه سال 1398 نیز این پدیده به خوبی مشاهده می‌شود.
در حالی که در قانون بودجه سال 1397، منابع حاصل از نفت و فرآورده‌‌های نفتی معادل 101 هزار میلیارد تومان پیش‌بینی شده است، این رقم با 41 درصد افزایش به 5/ 142 هزار میلیارد تومان رسیده و به این ترتیب، به‌رغم پیش‌بینی کاهش مقدار صادرات نفت و میعانات نفتی از 2/ 2 میلیون بشکه در روز در سال 1397 به 5/ 1 میلیون بشکه در سال 1398، سهم درآمدهای نفتی از منابع عمومی دولت از 1/ 26 درصد در بودجه 1397 به 35 درصد در بودجه 1398 افزایش یافته است. از جمله علل این امر می‌توان به افزایش نرخ تسعیر از حدود 3500 تومان برای هر دلار در بودجه 1397 به 5700 تومان در بودجه سال 1398 از یکسو و کاهش سهم صندوق توسعه ملی از صادرات نفت از 32 درصد در بودجه سال 97 به 20 درصد در لایحه بودجه سال 1398 اشاره کرد. درخصوص نقش درآمدهای نفتی در بودجه سال 1398 سه ملاحظه اساسی وجود دارد. اولا، با توجه به اعمال تحریم‌‌های ظالمانه آمریکا علیه ایران، سال 98 یکی از دشوارترین سال‌های چند دهه اخیر از نظر شرایط بودجه دولت است.
با توجه به تشدید شرایط تحریمی از آبان ماه سال جاری به نظر می‌رسد در سال آینده میزان صادرات نفت مفروض در لایحه یعنی صادرات 5/ 1 میلیون بشکه در روز تحقق نخواهد یافت و با توجه به مجوزهای کوتاه‌مدت که از سوی تحریم‌کنندگان به خریداران نفت و میعانات کشور داده می‌شود پیش‌بینی می‌شود در حالت خوش‌بینانه صادرات نفت و میعانات به کمتر از یک میلیون بشکه در روز کاهش یابد. ثانیا، تسعیر ارز حاصل از صادرات نفت با نرخ 5700 تومان بر اساس متوسط نرخ 4200 تومان برای تامین کالاهای اساسی و نرخ ارز در بازار آزاد محل تامل است. با توجه به اینکه دریافت‌کنندگان ارز یارانه‌ای 4200 تومانی غالبا کالاهای خود را بر اساس نرخ ارز آزاد قیمت‌گذاری و عرضه می‌کنند و مکانیزم‌ها و سامانه‌های نظارتی بازدارنده و موثری نیز در جهت جلوگیری از این امر اغلب وجود ندارد به نظر می‌رسد در جهت شفافیت بودجه‌ای و کاهش زمینه‌های ایجاد فساد و رانت در اقتصاد باید ضمن تجدید نظر در اختصاص 14 میلیارد دلار برای تامین کالاها با نرخ ارز یارانه‌ای در سال آینده،‌ درآمدهای نفتی به‌طور کامل بر مبنای نرخ ارز در بازار آزاد در بودجه برآورد شده و به منظور جبران توان مالی گروه‌های آسیب‌پذیر در خریداری کالاهای اساسی، پرداخت‌های نقدی و غیر نقدی لازم به آنها در طرف هزینه‌ها و مخارج بودجه پیش‌بینی شود. ثالثا، درآمدهای نفتی در سال آینده با توجه به شرایط تحریم می‌تواند بروز ابرتورم در اقتصاد را موجب شود. صرف نظر از حجم درآمدهای نفتی پیش‌بینی شده در بودجه، ارز حاصل از صادرات نفت باید توسط بانک مرکزی به فروش رسیده و معادل ریالی آن به حساب درآمدی دولت نزد خزانه واریز شود. با توجه به محدودیت‌های جدی در نقل و انتقال ارز در شرایط تحریمی احتمال می‌رود بانک مرکزی درآمدهای ارزی حاصل از صادرات نفت را به‌عنوان بخشی از سبد دارایی ارزهای خارجی خود از وزارت نفت خریداری کرده و معادل ریالی آن را به حساب خزانه واریز کند که این امر به مفهوم افزایش پایه پولی در کشور و رشد شدید نقدینگی خواهد بود که اثرات تورمی آن می‌تواند بسیار نگران‌کننده باشد. به‌عنوان یک راه حل ممکن است بانک مرکزی به‌صورت دستوری این ارزها را به بانک‌ها بفروشد تا به این ترتیب این ارزهای صادرات نفت که در حساب‌های خارجی نزد واردکنندگان نفت بلوکه می‌شود، در ترازنامه بانک‌ها ثبت شده و از افزایش پایه پولی وتورم احتمالی اجتناب شود. به هرحال، در این صورت نیز با توجه به نبود ذخایر ریالی آزاد و مازاد نزد بانک‌ها عملا این اقدام منجر به تشدید پدیده نگران‌کننده اضافه برداشت بانک‌ها از بانک مرکزی شده و پایه پولی از این طریق رشد خواهد کرد و نگرانی وقوع ابرتورم همچنان جدی خواهد بود. از این منظر باید مراقبت شود درآمدهای نفتی به پاشنه آشیل بودجه در سال آینده تبدیل نشود.
نقش درآمدهای مالیاتی در بودجه
درآمدهای مالیاتی برای سال آتی با 1/ 8 درصد افزایش نسبت به سال جاری، معادل 5/ 153 هزار میلیارد تومان لحاظ شده است. هرچند با توجه به شرایط رکودی حاکم بر اقتصاد رشد شدید درآمدهای مالیاتی مقدور به نظر نمی‌رسد و به علاوه افزایش مالیات به تشدید رکود ممکن است دامن بزند ولی نباید فراموش کرد مالیات پیشنهادی در لایحه بودجه سال 1398 حاکی از سهم 10 درصدی مالیات از تولید ناخالص داخلی است که در مقایسه با سهم 25 درصدی مالیات از تولید ناخالص داخلی ترکیه در سال 2017 تحول اساسی در نظام مالیاتی ضروری می‌نماید. با توجه به تحقق 74 درصدی درآمدهای مالیاتی در 6 ماه اول سال جاری، وصول و تحقق رقم مالیات پیش‌بینی شده در لایحه بودجه 98 نیز مستلزم افزایش کوشش مالیاتی و تلاش دستگاه وصول مالیات است. به هرحال،‌ افزایش سهم مالیات در بودجه عمومی و کاهش سهم درآمدهای نفتی مستلزم تحول در نظام مالیاتی با تاکید بر توسعه پایه مالیاتی به ویژه وضع مالیات بر جمع درآمد و مالیات بر عایدی سرمایه، تقویت پایگاه اطلاعات مودیان مالیاتی، جلوگیری از فرار مالیاتی و کاهش معافیت‌های مالیاتی است. طبعا یکی از الزامات اساسی در جهت افزایش شفافیت مالیاتی گزارش برآورد معافیت‌های مالیاتی و ترکیب آن در پیوست‌های لایحه بودجه است.
ترکیب مخارج دولت در لایحه بودجه
مجموع هزینه‌های دولت برای سال آتی با 9 درصد رشد به 6/ 320 هزار میلیارد تومان افزایش یافته است که یکی از مهمترین مولفه‌های آن حقوق کارمندان دولت در سرفصل «جبران خدمت کارکنان» است. این بخش از هزینه‌ها با 29 درصد رشد از 7/ 73 هزار میلیارد تومان در بودجه سال جاری به 2/ 95 هزار میلیارد تومان در لایحه بودجه افزایش یافته است. منابع تخصیصی دولت بابت رفاه اجتماعی نیز با 20 درصد افزایش نسبت به قانون بودجه سال جاری به 5/ 122 هزار میلیارد تومان افزایش پیدا کرده است. به این ترتیب، در حالی که در سال گذشته تراز عملیاتی 8/ 77 هزار میلیارد تومان منفی بوده است در بودجه 98 تراز عملیاتی به میزان 112 هزار میلیارد تومان منفی خواهد بود. در این خصوص باید توجه داشت در شرایطی که دولت در طرف درآمدهای مالیاتی و نفتی خود با نااطمینانی بالایی مواجه است، افزایش هزینه‌های جاری به ویژه حقوق و پرداخت‌های رفاهی در لایحه می‌تواند به کسری بودجه شدید و تامین آن از طریق افزایش بدهی به بانک مرکزی و نظام بانکی منجر شود که اثرات تورمی را در پی خواهد داشت. در شرایط نااطمینانی درآمدی بهتر است با اتخاذ سیاست‌های صرفه‌جویی از کسری بودجه‌ای که می‌تواند منشأ دست‌اندازی به منابع بانکی و مداخله در نرخ ارز و در نهایت بروز ابرتورم باشد اجتناب شود. به عبارت دیگر، در حالی که افزایش هزینه‌های جاری در سال آینده با هدف جبران قدرت خرید از دست رفته کارکنان در اثر تورم سال جاری در نگاه اول مطلوب به نظر می‌رسد ولی می‌تواند مارپیچ تورم و دستمزد و اختلال در بازار ارز را به دنبال داشته باشد. مع‌الوصف، در صورت اصرار بر افزایش حقوق و پرداخت‌های رفاهی کارکنان لازم است منابع درآمدی مطمئنی برای این منظور به‌عنوان مثال از طریق کاهش یارانه پنهان گسترده در حامل‌های انرژی به ویژه بنزین فراهم شود. افزایش قیمت انرژی هرچند می‌تواند اثرات تورمی به همراه داشته باشد، ولی آثار تورمی آن به مراتب کمتر از آثار سوء ناشی از کسری بودجه است و به علاوه کاهش قاچاق را نیز به دنبال دارد.





نظرات شما

ارسال دیدگاه

Protected by FormShield

ساير مطالب

لاریجانی: مالک تامین اجتماعی کارگران هستند، نه دولت

ظریف: نمی‌توان تنگه هرمز را برای ایران ناامن کرد و برای دیگران امن

کارت سوخت جایگاه‌داران تا مدت محدودی فعال خواهد بود/ اینستکس بدون دریافت پول نفت به درد نمی‌خورد

سالاری: بیشترین نارضایتی مردم در حوزه شهرسازی است

اقتصاد کشور را طی 4 ماه اخیر بدون نفت مدیریت کردیم

ایران در انگلیس اموالی ندارد که بخواهند مصادره کنند

توافق موقت، بهترین گزینه مقابل ایران و 1+4 است

رئیس سابق کمیسیون اقتصادی: سیاست‌ها و برنامه‌های اخیر ارزی هوشمندانه بود/حباب قیمت ارز در حال شکستن است

وزارت بازرگانی باز می‌گردد؟

نابودی 7/8هزار میلیارد تومان سرمایه کشور/ خسارت سیل در جهان در کمتر از 2 دهه 7برابر افزایش یافته است

بانک مرکزی تعیین‌کننده نرخ ارز است / 600 صرافی جزء زیر نظر این بانک فعالیت می‌کنند

فلاحت‌پیشه: آمریکا در ایجاد جنگ روانی نسبت به ایران خلع سلاح شده است

نوسان غیر معقول نرخ دلار زیان‌بار است/ بانک مرکزی مراقب طایفه‌‌های مخرب بازار باشد

قضاوت درباره اینستکس زود است/ اینستکس باید بانک مرکزی اروپا را با خود همراه کند/ ایران از طریق سیستم‌های مبادله‌ای، اقتصاد خود را نجات دهد

اسلامی: ساخت و سازها باید از دست سوداگران مسکن خارج شود

ترامپ به دنبال حمله محدود است؛ نه جنگ/ پاریس نقطه کانونی کاهش تنش میان تهران- واشنگتن

سیگنال‌های مهم همتی برای بازار ارز

نرخ واقعی ارز، نرخ بازار آزاد است

غذای 15‌میلیون نفر در سطل زباله!

زمینه‌های شکل‌گیری «رانت»

یک راهکار ساده برای جلوگیری از ایجاد تورم

چینی‌ها برای آزاد کردن پول‌های خودمان 15 درصد کارمزد می‌گیرند!/ واردات به سختی و با کندی انجام می‌شود/ از وزارت بهداشت شکایت کرده‌ایم

قیمت اجناس متناسب با نرخ ارز کاهش پیدا نکرده است/ ستاد تنظیم بازار نظارت کند

وضع و معافیت مالیاتی جدید نیازمند حکم قانونگذار است/ تلاش کارکنان سازمان مالیاتی برای وصول عادلانه مالیات شایسته تقدیر است

چرا تخم مرغ گران شد؟

ژاپن شریک تجاری تهران نیست/ مسافت زیاد و گران بودن کالا علت پایین بودن حجم تجارت دو کشور

مکانیزم ماشه قابل اجرا نیست/ توقیف نفتکش ارتباطی با مبادله زاغری ندارد

انگلیسی‌ها آغازگر ناامنی در دریاها هستند و تبعات آن را درک خواهند کرد/نمی‌پذیریم غنی سازی برای دیگران خوب و برای ایران بد باشد

دولت نگاهی جامع و استراتژیک به بودجه داشته باشد/ مکانیزم فروش طرح‌های عمرانی ساده می‌شود

باید به دنبال درآمدهای غیر نفتی باشیم

جعفرزاده: دولت هرچه سریع‌تر لایحه ممنوعیت بیت‌کوین را تدوین کند

تحریم‌ها فرصت طلایی برای بهره‌مندی از ظرفیت بالقوه مالیات است/ ثمرات پرداخت مالیات مشارکت در توسعه و پیشرفت و آبادانی کشور است

چرا دولت یارانه نقدی پردرآمدها را حذف نمی‌کند؟

نسخه شفابخش برای نصف شدن قیمت مسکن

آذری جهرمی: شرکت زیرساخت باید به شرکت‌ها جریمه بدهد

استاندارد‌های 85گانه خودرو اجرا خواهد شد/ حذف برخی خودروها از چرخه تولید

چرخه تولید زیان‌‍‌ده خودروسازی‌ها درحال تکرار است/ رکودکامل صنعت خودرو با ادامه روند فعلی

پیش‌بینی‌ مسیر حرکت دلار در هفته آینده

سهم استارت‌آپ‌ها در صنعت نفت

دولت تسهیلات را در ساخت‌وساز مسکن هزینه کند/ آمارهای بانک مرکزی با واقعیت بازار مسکن مطابقت ندارد

اداره بنگاه‌های اقتصادی در شرایط کنونی بسیار سخت شده است/ دولت پشتیبان صنعت و معدن است

پنج هزار بیکار ایرانی امسال به کانادا، استرالیا و دانمارک اعزام می‌شوند

بازارهای مالی ایران چقدر در جهان تاثیرگذارند؟

سهم 25درصدی اشتغال روستایی از اشتغالزایی کل کشور/ بیشترین اشتغالزایی مربوط به کدام سال است؟

ضرورت شناسایی فعالیت‌های سوداگرانه و وضع مالیات/ راهکارهای غیرجذاب کردن فعالیت‌های غیرمولد

برخی کالاها توجیه‌پذیری برای قاچاق ندارند/ مناطق آزاد کارایی خود را از دست نداده‌اند

ضرورت پرداخت 15هزار میلیارد تومان وام به دو شرکت خودروسازی/ دولت خصوصی‌سازی را جدی بگیرد

تسریع در روند بازسازی مناطق سیل‌زده/ افزایش تنخواه گردان خزانه از 3به 5.5درصد بودجه عمومی دولت

تحریم‌های جدید آمریکا از روی استیصال است

تعریف نقشه راه، اولین گام برای توسعه صادرات غیرنفتی است/ در بازارهای هدف تنوع ایجاد نکردیم/ اجماعی روی برنامه‌ها نداریم