بازار آریا

آخرين مطالب

اقتصاد کشاورزی: جغرافیای زراعی کشور مقالات اقتصادي

اقتصاد کشاورزی: جغرافیای زراعی کشور

  بزرگنمايي:

بازار آریا -
ناظر اقتصاد : جغرافیای زراعی که عمدتاً به جنبه‌های اقتصادی تولید محصولات زراعی در موزائیکی از مکان‌های جغرافیایی توجه دارد یکی از شاخه‌های اقتصاد کشاورزی را تشکیل می‌دهد. این شاخه علمی به بررسی چهره زمینِ حاصل از فعالیت‌های کشاورزی از نظر شکل ظاهری، ساختار درونی و نحوه بهره‌برداری از زمین می‌پردازد. بدین‌سان جغرافیای کشاورزی، عمدتاً چشم‌انداز کشاورزی در مفهوم عام خود را در نظر دارد که از یک سو تنها به روستاها محدود نمی‌شود و از سوی دیگر تنها یکی از جنبه‌های اجتماع روستاها را در بر می‌گیرد (ذکی، 1394).

تولیدات زراعی کشور
تولیدات زراعی کشور در طی سال زراعی 93‌-94 در این قسمت ارائه شده است. در جدول زیر تمامی محصولات زراعی با سطح و حجم تولید مشخص شده‌اند.
جدول 1. آمار تولیدات محصولات زراعی در سال زراعی 93‌-94

نوع محصول سطح حجم تولید
مقدار (هکتار) درصد مقدار (تن) درصد
غلاتگندم5,715,61650.2411,522,31814.96
جو1,762,61615.493,201,5844.16
شلتوک (برنج)529,9674.662,347,7013.05
ذرت دانه‌ای166,1631.461,168,6291.52
سایر غلات6920.019010
جمع8,175,05471.8618,241,13323.68
حبوباتنخود462,7884.07193,1050.25
لوبیا94,4240.83212,0690.28
عدس131,6841.1677,7740.1
سایر حبوبات23,1370.235,6270.05
جمع712,0326.26518,5750.67
محصولات صنعتیپنبه71,8280.63175,4560.23
توتون و تنباکو9,9800.0923,5860.03
چغندر قند105,0360.925,594,2407.26
سویا61,5370.54139,9720.18
کنجد42,9480.3840,4430.05
گلرنگ2,2570.023,2140
روغن آفتاب گردان8,2460.078,7760.01
کلزا40,2020.3558,6670.08
نیشکر87,1600.777,406,9909.61
سایر دانه‌‏های روغنی2,9770.038,7870.01
جمع432,1713.813,460,13117.47
سبزیجاتسیب زمینی160,2171.415,140,6236.67
پیاز63,6850.562,426,0503.15
گوجه فرنگی151,9461.346,013,1427.81
سایر سبزیجات142,7341.253,755,3084.87
جمع518,5814.5617,335,12322.5
محصولات جالیزیخربزه75,2030.661,474,7191.91
هندوانه125,5501.13,713,8074.82
خیار66,4800.581,578,2012.05
سایر محصولات جالیزی37,7820.33840,5641.09
جمع305,0152.687,607,2919.87
نباتات علوفه اییونجه660,4835.815,950,2557.72
شبدر61,6760.54612,8720.8
ذرت علوفه ای243,3782.1411,156,77414.48
سایر محصولات علوفه ای111,1360.981,976,0512.57
جمع1,076,6749.4619,695,95225.57
سایر محصولات157,5111.38180,6280.23
جمع کل 11,377,037 100 77,038,833 100
در جدول فوق تمامی تولیدات زراعی کشور برای سال 1394 (آخرین آمار منتشر شده) ارائه شده است. با توجه به این آمارها، 11 میلیون هکتار زمین زراعی به زیر کشت رفته است. از این سطح کشت در حدود 77 میلیون تن محصول زراعی برداشت شده است. انواع محصولات زراعی با سطح زیر کشت و حجم تولید در این جدول قابل مشاهده است. 50 درصد از کل زمین‌های زراعی کشور به کشت گندم اختصاص یافته است. 15 درصد نیز به کشت جو و 5 درصد نیز به کشت برنج اختصاص یافته است. آن چه که از این جدول می‌توان دریافت، این است که محصولات جالیزی که در واقع اثری بر امنیت غذایی کشور ندارند می‌تواند در سال‌هایی که امکان واردات گندم وجود ندارد به کشت گندم اختصاص یابد. قطعا بازدهی محصول در این اراضی کمتر از متوسط خواهد بود. با این حال، در حدود 2.4 درصد از زمین‌های زراعی کشور به محصولات جالیزی اختصاص یافته است و در صورت کشت گندم در این اراضی حجم تولید گندم در کشور قریب به 5 درصد ارتقا خواهد یافت. این افزایش در تولید با توجه به سال 1394 برابر با 500 هزار تن گندم بیشتر خواهد بود.
در نمودار زیر میزان تولید محصولات زراعی به تفکیک استان‌ها به نمایش درآمده است. این نمودار می‌تواند اهمیت استان‌های مختلف را در تامین امنیت غذایی کشور نشان دهد.
نمودار 1. میزان تولید محصولات زراعی در سال 1393‌-94 به تفکیک استان‌ها با توجه به این نمودار، استان خوزستان با تولید 14 میلیون تن محصول زراعی مهمترین استان کشور از این منظر است. پس از آن، استان‌های فارس، خراسان رضوی و آذربایجان غربی مهمترین استان‌های کشور هستند. نکته قابل توجه در این است که استان خوزستان و استان آذربایجان غربی جمعا 18 میلیون تن برابر با 24 درصد از کل تولیدات زراعی کشور را تامین می‌کنند. این دو استان تا سال‌های متمادی از شروع انقلاب اسلامی درگیر جنگ بودند. بنابراین از این نظر جغرافیای کشاورزی این دو استان برای کشور بسیار حیاتی است. در نمودار زیر نیز آمار تولید 36 ساله محصولات زراعی در کشور ارائه شده است.
نمودار 2. ترکیب محصولات زراعی تولید شده در کشور در طول زمان با توجه به این نمودار، سهم سبزیجات در طول زمان افزایش یافته است. و سهم غلات کاهش یافته است. البته این بدان معنا نیست که تولید غله در کشور کاهش یافته است. بلکه در واقع افزایش تولید سایر محصولات از جمله سبزیجات بیشتر از افزایش تولید غله بوده است.
نوع کشت
در گزارش حاضر، استان‌های کشور از نظر نوع کشت نیز مورد بررسی قرار گرفتند. به این صورت که نوع کشت غالب در استان‌ها کرمانشاه، آذربایجان غربی، کردستان، اردبیل، لرستان، زنجان، ایلام و کهکیلویه کشت دیم بوده است. به هر حال بیشترین نوع کشت زراعی در کشور کشت آبی بوده است. با مقایسه تولیدات هر دو نوع کشت، در می‌یا‌بیم که کشت دیم سهم کمی در تولیدات زراعی داشته است. این امر به دلیل بازدهی کمتر محصول دیم نسبت به محصول آبی است. به طوری که استان کرمانشاه با 800 هزار هکتار رتبه دوم سطح زیر کشت زراعی را داشته است، با تولید 3 میلیون تن محصول در رتبه دهم تولید قرار دارد. دلیل این امر، غلبه کشت دیم در این استان بوده است.
جدول2. توزیع سطح محصولات زراعی کشور در سال زراعی 95‌-1394
استان سطح آبی سطح دیم مجموع
مقدار (هکتار) درصد از کل مقدار (هکتار) درصد از کل مقدار (هکتار) درصد از کل درصد تجمعی رتبه
خوزستان800,62013,1209,9393,71,010,5598,68,61
کرمانشاه171,9032,8623,66011795,5636,815,42
آذربایجان شرقى253,3804,1487,1768,6740,5556,321,73
کردستان94,1831,5642,27911,4736,4636,3284
فارس550,5199162,5132,9713,0326,134,15
خراسان رضوى527,4818,6183,1163,2710,596640,16
آذربایجان غربى303,6375390,4436,9694,0815,9467
گلستان358,4835,9317,7115,6676,1935,751,78
همدان235,2733,9418,7987,4654,0715,657,39
اردبیل219,3563,6391,8816,9611,2375,262,510
لرستان151,6172,5430,1417,6581,7584,967,411
زنجان109,6741,8336,5966446,2703,871,212
مازندران302,5515110,1161,9412,6683,574,713
مرکزى163,0232,7163,9602,9326,9842,877,514
قزوین161,9122,6110,6702272,5822,379,815
خراسان شمالى110,8531,8158,5852,8269,4382,382,116
گیلان200,4513,347,2480,8247,6992,184,217
اصفهان211,2493,525,6330,5236,882286,218
ایلام68,1491,1144,8992,6213,0471,88819
سیستان و بلوچستان189,8513,11,4410191,2921,689,620
کهگیلویه و بویر احمد40,8420,7127,0862,2167,9271,49121
جنوب استان کرمان161,5442,600161,5441,492,422
تهران135,0882,21,5540136,6421,293,623
بوشهر47,7330,888,2651,6135,9981,294,824
چهارمحال و بختیاری75,0361,258,5611133,5971,195,925
کرمان126,5592,15150127,0741,19726
سمنان71,2361,217,4570,388,6930,897,827
هرمزگان79,1411,30079,1410,798,528
خراسان جنوبى72,5451,24,6770,177,2210,799,229
قم43,1740,71,251044,4250,499,630
البرز38,1000,6141038,2410,399,931
یزد35,0080,67035,0150,310032
کل کشور 6,110,171 100 5,656,316 100 11,766,487 100 100
جمع‌بندی
در این گزارش، جغرافیای زراعی ایران از جنبه‌های گوناگونی مورد بررسی قرار گرفت و آمار تمامی تولیدات زراعی ارائه شد. 25 درصد از محصولات زراعی ایران را نباتات علوفه‌ای، به منظور تغذیه دام، تشکیل می‌دهند. غلات 23 درصد از تولید را در برمی‌گیرد. 22 درصد سبزیجات بوده است. محصولات صنعتی 17 درصد را تشکیل می‌دهند. حبوبات کمترین مقدار و 7 دهم درصد بوده است. در نهایت محصولات جالیزی 9 درصد از تولیدات کشور را تشکیل داده است. سطح زیر کشت محصولات جالیزی 3 درصد از زمین‌های زراعی را به خود اختصاص داده است.
سهم استان‌ها از این تولیدات متفاوت بوده است. برای مثال، استان خوزستان 14 میلیون تن از محصولات زراعی کشور را تولید می‌کند. این درحالی است که سهم استان کهکیلویه و بویراحمد کمتر از 300 هزار تن است. کل تولیدات زراعی کشور در سال 94 برابر با 77 میلیون تن بوده است. شایان ذکر است ترکیب تولیدات زراعی، با توجه به آمارهای 36 ساله، در گذر زمان تغییر کرده است به طوری که سهم سبزیجات و نباتات علوفه‌ای افزایش یافته و سهم غلات کاهش پیدا کرده است.
استان‌های کشور از نظر نوع کشت نیز مورد بررسی قرار گرفتند. به این صورت که نوع کشت غالب در استان‌های کرمانشاه، آذربایجان غربی، کردستان، اردبیل، لرستان، زنجان، ایلام و کهکیلویه کشت دیم بوده است. به هر حال بیشترین نوع کشت زراعی در کشور کشت آبی بوده است. با مقایسه تولیدات هر دو نوع کشت، در میابیم که کشت دیم سهم کمی در تولیدات زراعی داشته است. این امر به دلیل بازدهی کمتر محصول دیم نسبت به محصول آبی است. به طوری که استان کرمانشاه با 800 هزار هکتار رتبه دوم سطح زیر کشت زراعی را داشته است، با تولید 3 میلیون تن محصول در رتبه دهم تولید قرار دارد. دلیل این امر، غلبه کشت دیم در این استان بوده است.





نظرات شما

ارسال دیدگاه

Protected by FormShield

ساير مطالب

اختلاف پارادایمی اقتصاددانان نسبت به فرصت‌ های کارآفرینانه

تاثیر سیاست علم و فناوری بر عملکرد صادراتی ایران

سیاست‌های صنعتی و تجاری در قرن 21 و دلالت‌های آن برای اقتصاد ایران

آیا نفت و گاز می‌تواند موتور توسعه کشور در برنامه ششم باشد؟

توسعه در اشتغال، درآمد و مهارت (نوشتاری از مک‌کینزی)

نااطمینانی‌های بازار نفت در سال 2019

چارچوب کارآفرینانه در ایران مطابق با داده‌های دیدبان جهانی کارآفرینی

بررسی لایحه بودجه سال 1398 + جدول خلاصه و نمودار

توسعه و اصلاحات اقتصادی چین

میزان تولید شیر در استان‌های کشور

هفت روند تحول دیجیتال در سال 2019

گذار از اقتصاد دولتی به اقتصاد رقابتی

اقتصاد دریا در ایران

نقد لایحه بودجه 98 و مصوبات کمیسیون تلفیق

سرمایه‌گذاری خطر پذیر شرکتی (corporate venture capital)

تورم منفی چیست؟

ترمز طلا کشیده شد

عصر یخبندان معاملات مسکن/ ریسک رشد قیمت با افزایش تسهیلات و دوره بازپرداخت

چشم انداز بیکاری 97

تحلیل کارشناسان از آینده بازار مسکن/ روند قیمت‌ها به کدام سو خواهد رفت؟

طعم آرامش و آینده نگری در صنعت خودروسازی

پیش‌بینی قیمت نفت در بودجه 98 محقق می‌شود؟

پیش بینی امیدوارکننده استاندارد چارترد درباره قیمت طلا

چند عامل تاثیر گذار بر بازار جهانی طلا

موقعیت گیری های دفاعی سرمایه گذاران قیمت طلا را افزایش خواهد داد

فقیرترین کشورها کدامند؟

اقتصاد کلان کلاسیک (برخی تغییرات مدرن)

اقتصاد تعاونی پادزهر گران‌فروشی

دخل و خرج شرکت‌های دولتی در لایحه بودجه 98

عقب‌نشینی دلار در صرافی‌ها

کسب رتبه 138 ایران در شاخص ادراک فساد

تعداد یارانه بگیران چقدر است؟

اثربخشی رسانه‌های جمعی در توسعه اقتصادی

4 گام ضروری اروپا درنشست ورشو

پارادوکس در کنش صادراتی

ثروتمندان در سال2018 چقدر ثروتمندتر شدند؟ +اینفوگرافیک

وقت «اشباع» در بازارها؟

ایران بازیگر اصلی ثبات‌ساز در خاورمیانه

اعداد لایحه بودجه غیرواقعی است!

موانع کمپین فشار علیه ایران

درصد رشد اقتصاد ایران در مدت 14 سال

بهترین و بدترین ها در توسعه انسانی

یکه‌تازی خودرویی‌ها در بورس تهران / ساعت 16 دیروز دلار 11 هزارو 400 تومان قیمت خورد

«تومان» حریف تورم می شود؟

حیات و ممات استارتاپ ها در ایران

منازعه آماری در فاز مکتوب

بازار متشکل معاملات ارزی در مراحل نهایی؟

چهره تازه فقر

کدام بخش‌ها از درآمد نفتی ایران سهم می‌برند؟

آمار اشتغال به روایت روحانی