بازار آریا

آخرين مطالب

چشم انداز جالیزکاری در ایران: آبیاری تحت فشار یا گلخانه؟ مقالات اقتصادي

چشم انداز جالیزکاری در ایران: آبیاری تحت فشار یا گلخانه؟

  بزرگنمايي:

بازار آریا -
ناظر اقتصاد : تولید محصولات جالیزی حجم آب زیادی را می‌طلبد و به نظر می‌رسد جالیزکاری در ایران که در این سال‌های اخیر با بحران آب نیز مواجه شده است، توجیه اقتصادی نداشته باشد. حداقل کاری که در این شرایط می‌توان انجام داد، گذر به کشت گلخانه‌ای است.
پالیز یا جالیز یا فالیز به مزرعه یا کشتزاری گفته می‌شود که در آن به کشت انواع صیفی‌جات پرداخته می‌شود. پالیزداری از گذشته‌های دور مرسوم بوده و هر دو نوع دیم و آبی آن رونق خوبی داشته است و معمولاً در یک تقسیم بندی کلی زمین‌های دیم نزدیک روستا را به پالیزداری و زمین‌های دورتر را به کشت غلات اختصاص می‌دادند. پالیزداری ارتباط نزدیکی با بارندگی و کم‌آبی یا خشک‌سالی داشته است و پالیزها در دو شکل بندها و زمین‌های عادی رواج داشته است. از جمله مستعدترین مناطق برای پالیزداری می‌توان به تنگل پیشبر، پی پل علی آباد، تگ شایگ و جارو و .. اشاره کرد.

صیفی‌جات کشت شده در پالیزها عمدتاً هندوانه و خربزه است، در حالی که به ندرت در گوشه و کنار برخی پالیزها کدو و احیاناً تیل که یک نوع طالبی است، کشت می‌شود. بیشترین سهم زراعت در کشور، مربوط می‌شود به تولید انواع حبوبات، غلات و محصولات جالیزی که سهم قابل توجهی را به خود نسبت داده‌اند. با توجه به اقلیم و شرایط آب و هوایی کشور و همچنین قیمت محصولات، اکثر کشاورزان ایرانی تمایل به کاشت انواع حبوبات، غلات و محصولات جالیزی را دارند.
معمولاً هندوانه و خربزه و کلاً صیفی‌جات از این دست در همان فصل برداشت محصول ، مصرف می‌شوند و به دلیل نبود امکانات نگهداری فقط در شکل ذخیره سازی داخل زمین برای مدت محدودی مخصوصاً تا شب یلدا قابل نگهداری هستند. این ذخیره سازی داخل گودالی در زیر زمین که اصطلاحاً “کَن” نام دارد، صورت می‌گیرد و کن گودالی عمیق است که داخل آن را پر از هندوانه یا دیگر محصولاتی که با این روش قابل نگهداری است، می‌کنند، سپس روی آن را از خاک نرم پر می‌کنند. این روش ساده‌ترین راه نگهداری چنین محصولی است و از عمده‌ترین معایب این روش ممکن است فراموشی محل اختفای محصولات باشد و روش کن کردن برای سایر محصولات مثل سیب زمینی، شلغم و چغندر و شلغم فرنگی نیز کاربرد فراوان دارد.
جدول 1: توزیع میزان تولید محصولات جالیزی کشور در سال زراعی 95-1394

استانمقدار (تن)درصددرصد تجمعیرتبه
جنوب استان کرمان1,083,29013,513,51
فارس986,26012,325,82
خراسان رضوى947,90011,837,63
خوزستان724,155946,64
سیستان و بلوچستان720,1068,955,55
هرمزگان327,3794,159,66
لرستان323,332463,67
اصفهان283,9893,567,18
گلستان265,4723,370,49
ایلام218,2522,773,110
بوشهر202,6892,575,611
مرکزى192,9832,47812
همدان178,1412,280,213
زنجان173,4092,282,414
قزوین171,6482,184,515
تهران145,8341,886,316
سمنان139,8431,78817
خراسان جنوبى99,9021,289,218
آذربایجان غربى98,6831,290,419
آذربایجان شرقى95,8421,291,620
کرمان93,9501,292,821
اردبیل93,2171,29422
کردستان83,98019523
مازندران80,46819624
یزد72,1090,996,925
گیلان71,7420,997,826
کهگیلویه و بویراحمد52,1150,698,427
قم43,0800,598,928
خراسان شمالى27,4130,399,229
کرمانشاه24,3020,399,530
البرز22,2450,399,831
چهارمحال و بختیاری4,3020,110032
کل کشور8,048,034100100
نمودار زیر توزیع سطح زیر کشت زراعی کشور را به تفکیک استان‌ها و نوع کشت را به صورت بهتری نشان می‌دهد.
نمودار 1. میزان تولید محصولات جالیزی در سال 1395 جدول 2: توزیع سطح زیر کشت محصولات جالیزی کشور در سال زراعی 95-1394
رتبهاستانمقدار (هکتار)درصددرصد تجمعی
1خراسان رضوى53,51616,416,4
2جنوب استان کرمان37,18511,427,8
3سیستان و بلوچستان30,0159,237
4فارس29,9739,246,2
5خوزستان27,9198,654,8
6هرمزگان15,7874,859,6
7لرستان12,5423,963,5
8اصفهان10,9113,366,8
9ایلام9,0122,869,6
10گلستان8,6712,772,3
11مرکزى7,8172,474,7
12سمنان6,8212,176,8
13همدان6,549278,8
14بوشهر6,3211,980,7
15زنجان6,2571,982,6
16خراسان جنوبى5,9891,884,4
17قزوین5,6981,786,1
18کردستان5,5781,787,8
19تهران5,2701,689,4
20آذربایجان شرقى4,9661,590,9
21آذربایجان غربى4,7601,592,4
22مازندران3,7901,293,6
23گیلان3,4931,194,7
24کرمان3,390195,7
25یزد2,8820,996,6
26اردبیل2,8770,997,5
27قم2,3000,798,2
28خراسان شمالى1,9660,698,8
29کهگیلویه و بویراحمد1,3480,499,2
30کرمانشاه1,2670,499,6
31البرز7450,299,8
32چهار محال و بختیاری1450100
نکته مهمی که در مورد محصولات جالیزی می‌توان عنوان کرد این است که میزان آب مجازی این محصولات بسیار زیاد است. با توجه به قیمت پایین محصولات جالیزی، هزینه آب مورد استفاده برای این محصولات برای کشور بسیار بیشتر از منافع آن است. در واقع “آب مجازی” صادر شده به خارج از کشور بهای تمام شده صادرات محصولات جالیزی را از فروش آن بیشتر می‌کند. آب مجازی یا پنهان عبارت است از میزان آبی که برای تولید یک محصول در صنعت یا کشاورزی مصرف می‌شود. با صادرات هندوانه هفت برابر ذخیره آب پشت سد کرخه، آب مجازی به خارج از کشور را صادر می‌کنیم. برای تولید یک برگ کاغذ، 10 لیتر آب مصرف می‌شود و اگر بدون دلیل دو برگ کاغذ سفید را دور بیندازیم، در واقع ٢٠ لیتر آب هدر داده‌‎ایم. در هر یک فنجان قهوه،140 لیتر آب پنهان است. میانگین جهانی مصرف آب برای تولید یک کیلوگرم گوشت گاو 15400 لیتر، گوسفند 10400 لیتر، خوک 6000 لیتر و مرغ 4300 لیتر است. در طی سال‌های 1996 تا 2005 برای تولید گوشت گاو در سراسر جهان 800 میلیارد متر مکعب آب مصرف شده است. برای کشت پنبه مورد نیاز یک تی‌شرت حداقل 2000 لیتر (بستگی به منطقه تولید) آب مصرف می‌شود.
با توجه به منفی بودن بیلان آب سفره‌های زیرزمینی در بسیاری از نقاط کشور، باید از کشت محصولات پرآب‌بر در بخش کشاورزی خودداری شود. ضمن اینکه براساس اصول آمایشی، تولیدات صنعتی نظیر فولاد به مناطقی منتقل شود که منابع آب کافی در اختیار دارند. میانگین آب استفاده شده برای تولید هر کیلو هندوانه 300 لیتر است. این حجم آب در کشورهایی مصرف می‌شود که راندمان بخش کشاورزی در آن‌ها بالاست. در خوش‌بینانه‌ترین حالت برای تولید هر کیلو هندوانه در ایران، 500 لیتر آب مصرف می‌کنیم. استان‌های گرم و خشک سیستان و بلوچستان، خراسان رضوی، فارس و جنوب استان کرمان بیش از 40 درصد از تولیدات جالیزی را به خود اختصاص داده‌اند. بر همین اساس، باید سیاست‌گذاری‌های برای جایگزینی محصولات پربازده‌تر با محصولات جالیزی داشته باشیم. آبیاری تحت فشار و استفاده از گلخانه‌ها دو روش کاهش حجم آب مصرفی در تولید محصولات جالیزی است.
آبیاری تحت فشار
به‌طور کلی به هر روش آبیاری که در آن آب با فشاری بیش از یک اتمسفر ( فشار نسبی ) در سطح اراضی به‌وسیله لوله توزیع شود آبیاری تحت فشار گفته می‌شود. در یک نوع تقسیم بندی ساده، روش‌های آبیاری به دو نوع آبیاری ثقلی و آبیاری تحت فشار تقسیم می‌شوند. آبیاری تحت فشار نیز به دو نوع آبیاری بارانی و آبیاری قطره‌ای قابل تفکیک است.

الف) آبیاری بارانی
آبیاری بارانی روشی است که آب با فشاری بیش از یک اتمسفر در درون لوله‌هایی جریان پیدا کرده و در روی گیاه به صورت باران توسط نازل‌هایی که به آب‌پاش معروف‌اند پاشیده می‌شود. آبیاری بارانی یکی از روش‌های نوین آبیاری در جهان به شمار می‌رود که استفاده از آن در 40 سال اخیر بیشتر متداول شده است. به‌طور کلی می‌توان گفت که آبیاری بارانی از زمانی که لوله‌های سبک با اتصالات سریع و آسان به بازار عرضه شد، توسعه یافته است. در این روش آب با سرعتی مساوی و یا کمتر از نفوذپذیری خاک، به صورت باران بر سطح زمین پخش می‌شود تا خاک فرصت نفوذ پیدا کند. چنانچه شدت بارش بیش از سرعت نفوذ باشد در سطح مزرعه روان‌آب ایجاد شده و راندمان آبیاری کم خواهد شد. به طور کلی آبیاری به روش بارانی را در اغلب شرایط مانند مناطق شیب‌دار، خاک‌های سبک، سنگین و شرایطی که آبیاری به طریق ثقلی امکان پذیر نیست، می‌توان اجرا نمود.
ب) آبیاری قطره‌ای
آبیاری قطره‌ای عبارت است از پخش آرام آب بر سطح خاک یا زیر خاک به صورت قطرات مجزا یا پیوسته و یا به‌صورت اسپری ریز با فشار کم، به وسیله قطره‌چکان‌هایی که در طول خط انتقال قرار دارند.
جدول 3: عملکرد سیستم آبیاری تحت فشار به تفکیک استان‌ها 95-1394
استانسطح در حال اجراسطح اجرا شده
آذربایجان شرقی51611002
آذربایجان غربی8903516
اردبیل6361142
اصفهان64627742
البرز428738
ایلام5792376
بوشهر6991256
تهران50888226
چهارمحال و بختیاری4842286
خراسان جنوبی23231525
خراسان رضوی48955372
خراسان شمالی16231464
خوزستان3631060
زنجان28801746
سمنان28402196
سیستان و بلوچستان35302030
فارس72786358
قزوین216396006
قم10484378
کردستان12121550
کرمان55846596
کرمانشاه11934928
کهگیلویه و بویراحمد12082735
گلستان41471029
گیلان554372
لرستان13263223
مازندران5411242
مرکزی7942120
هرمزگان41362454
همدان16114658
یزد15401316
جنوب استان کرمان59212573
جمع کل9861395215
گلخانه
گلخانه (Greenhouse) عبارت است از چهارچوب یا اسکلتی با پوشش شفاف قابل نفوذ نسبت به نور که در آن با کنترل عوامل اصلی تولید ( نور، دما، رطوبت و دی اکسید کربن) و نهاده‌های مؤثر بر رشد و نمو گیاه، امکان تولید مطلوب محصولات مختلف کشاورزی و باغبانی فراهم گردیده است و می‌توان گیاه را در مقابل خسارت عوامل نامساعد حفظ کرد. کشت گلخانه‌ای شامل تولید محصولات باغی در فضای محافظت شده گلخانه است که به ارتقاء شرایط کشت، محافظت محصول در برابر آفات، بیماری‌ها و تغییرات آب و هوایی کمک می‌کند. کشت گلخانه‌ای در فضاهای محصوری مانند گلخانه، اتاق شیشه‌ای، اتاق سایبان و … قابل اجرا می‌باشد. می‌توان گفت کشت در محیط کنترل شده مدرن‌ترین و راضی کننده ترین شکل کشت گلخانه‌ای است.

کشت در محیط کنترل شده ترکیبی از تکنولوژی گلخانه و کشت بدون خاک است که به کنترل و مدیریت هرچه بهتر آفات و بیماری‌های محصولات منجر می‌شود. کشت گلخانه‌ای دارای مزایای بسیاری است که می‌توان به مهم‌ترین آن‌ها اشاره کرد:
محصول کشت شده در گلخانه 10 تا 12 برابر بیشتر از محصول کشت شده در فضای آزاد ارتفاع دارد که این میزان به نوع گلخانه، نوع محصول و امکانات کنترلی گلخانه وابسته است.
افزایش تولید محصول در شرایط گلخانه‌ای
تولید در تمام فصول سال
تولید میوه‌ها و سبزی‌های خارج از فصل
قابلیت کنترل مؤثر آفات و بیماری‌ها
امکان کاربرد سموم، کودها و آفات کش‌ها به صورت کنترل شده
نیاز به آبیاری کمتر و قابل کنترل
امکان مقاوم کردن گیاهان حاصل از کشت بافت
تولید اقتصادی و با صرفه
امکان اجرای کشت بدون خاک
جدول 4: آمار سطح زیرکشت و تولید محصولات گلخانه‌ای کشور در سال 1395
استانسطح (هکتار)تولید (تن)
آذربایجان شرقی118,432914
آذربایجان غربی18,44661,3
اردبیل197311
اصفهان1542,5261400
البرز226,830034,6
ایلام0,491
بوشهر88,525525
تهران2969,2524596,5
چهارمحال و بختیاری18,82447,4
خراسان جنوبی59,710205
خراسان رضوی279,928439,8
خراسان شمالی25,14815
خوزستان435,19911
زنجان27,92024,5
سمنان98,118940
سیستان و بلوچستان258,134399,1
فارس241,529293
قزوین45,95975
قم35,612265
کردستان16,63566
کرمان153,824058,1
کرمانشاه43,76079
کهگیلویه و بویراحمد42,38344,5
گلستان7,5216
گیلان51,31192,7
لرستان5,2661
مازندران331,78065
مرکزی560,527140,5
هرمزگان176,148913
همدان81,427132
یزد1433404646
جنوب استان کرمان11,819388835
جمع کل11231,11994097

نمودار زیر سطح زیرکشت و تولید محصولات گلخانه‌ای را به صورت بهتری نشان می‌دهد.
نمودار 2: توزیع سطح زیرکشت و میزان تولید محصولات گلخانه‌ای به تفکیک استان‌ها در سال 1395 نتیجه‌گیری
تولید محصولات جالیزی حجم آب زیادی را می‌طلبد. به نظر می‌رسد تولید این گونه محصولات در کشور کم آبی مثل ایران که در این سال‌های اخیر با بحران آب نیز مواجه شده است، توجیه اقتصادی نداشته باشد. با این حال، همچنان به تولید این محصولات در استان‌هایی که اساساً اقلیم گرم و خشک دارند ادامه داده می‌شود. حداقل کاری که در این شرایط می‌توان انجام داد، کاهش حجم آب مصرف شده در تولید محصولات جالیزی با استفاده از روش‌های آبیاری تحت فشار و یا به طور کلی گذر به کشت گلخانه‌ای است. اقدامات زیادی در زمینه توسعه روش‌های آبیاری تحت فشار و همچنین احداث گلخانه‌ها صورت گرفته است. با این حال، این اقدامات همچنان ناکافی به نظر می‌رسند.





نظرات شما

ارسال دیدگاه

Protected by FormShield

ساير مطالب

ظرفیت خلق شغل کسب و کارهای کوچک و متوسط (با تاکید بر ایالات متحده آمریکا)

آسیب شناسی طرح‌های اشتغالزایی

بهره‌برداری از فرصت در اکوسیستم فناوری ساختمان

آخرین آمارها از فروش نفت ایران/ در دور زدن تحریم‌ها موفق بودیم

بررسی تولید و تجارت فولاد در جهان

افـق تجـارت 20 میلیارد دلا‌ری با عراق

اقتصاد ایران در سال 1398

بیت کوین، رایج‌ترین ارز دیجیتال

شرایط بیرونی و درونی اقتصاد ایران

مالیات بر ارزش افزوده (Value Added Tax) در ایران و جهان

نگاهی به ابعاد بازار فناوری نانو

محرومیت

برندگان و بازندگان اقتصاد 97

لطفا مسئولان دلشان به رحم بیاید!

برنامه مشتریان نفت ایران در راستای چشم‌انداز تمدید معافیت‌های آمریکا

اتفاقات خوب برای نفت ایران

برای سرمایه گذاری طلا بخریم یا سکه؟

آسمان تاریک اقتصاد جهان : گزارش بانک جهانی

سرمایه گذاری در بازار خودرو سودده است یا زیان ده؟

بازار مسکن در انتظار گرانی سال آینده؟

آسیب شناسی ارز 4200 تومانی در دولت

از اسفند 96 تا اسفند 97 چه بر سر بازارها آمد؟

مروری بر آمار ادغام و اکتساب

عوامل موثر بر شکست کسب و کارها

قاچاق یارانه به آن سوی مرزها!

قیمت خودرو تا پایان سال کاهش می‌یابد؟

اکوسیستم صادرات غیرنفتی کشور

از موافقتنامه پاریس بیشتر بدانیم

زیست توده (biomass) جایگزین سوخت‌های فسیلی

مردم در بانک‌ ها چقدر پول دارند؟

تنها 5 درصد از نقدینگی کشور می‌تواند بازار ارز را دچار بحران کند

اختلاف پارادایمی اقتصاددانان نسبت به فرصت‌ های کارآفرینانه

تاثیر سیاست علم و فناوری بر عملکرد صادراتی ایران

سیاست‌های صنعتی و تجاری در قرن 21 و دلالت‌های آن برای اقتصاد ایران

آیا نفت و گاز می‌تواند موتور توسعه کشور در برنامه ششم باشد؟

توسعه در اشتغال، درآمد و مهارت (نوشتاری از مک‌کینزی)

نااطمینانی‌های بازار نفت در سال 2019

چارچوب کارآفرینانه در ایران مطابق با داده‌های دیدبان جهانی کارآفرینی

بررسی لایحه بودجه سال 1398 + جدول خلاصه و نمودار

توسعه و اصلاحات اقتصادی چین

میزان تولید شیر در استان‌های کشور

هفت روند تحول دیجیتال در سال 2019

گذار از اقتصاد دولتی به اقتصاد رقابتی

اقتصاد دریا در ایران

نقد لایحه بودجه 98 و مصوبات کمیسیون تلفیق

سرمایه‌گذاری خطر پذیر شرکتی (corporate venture capital)

تورم منفی چیست؟

ترمز طلا کشیده شد

عصر یخبندان معاملات مسکن/ ریسک رشد قیمت با افزایش تسهیلات و دوره بازپرداخت

چشم انداز بیکاری 97