بازار آریا

آخرين مطالب

جایگاه جهانی ایران در صنعت حمل و نقل اقتصاد ايران

جایگاه جهانی ایران در صنعت حمل و نقل

  بزرگنمايي:

بازار آریا -
ناظر اقتصاد : لجستیک و صنعت حمل و نقل سنگ بنای توسعه اقتصادی در همه کشورها است. در ایالات متحده، حجم این صنعت در سال 2014 به میزان 1.45 تریلیون دلار تخمین زده شده که معادل 8.3 درصد از تولید ناخالص ملی آن کشور(GDP) به حساب می‌آید. سهم این صنعت در ایران 8.5 درصد از تولید ناخالص ملی یعنی حدود 40 میلیارد دلار برآورد می‌شود. با وجود اهمیت این زیرساخت اقتصادی، متاسفانه گزارش‌های اقتصادی نشان می‌دهند کشورمان نه تنها در صحنه جهانی با کشورهای توسعه‌یافته فاصله زیادی دارد که از کشورهای منطقه نیز در وضعیت بسیار عقب‌تری قرار می‌گیرد. در این زمینه، بر اساس شاخص عملکرد لجستیک (LPI)، ایران با شاخص 2.85 در سال 2018 از کشورهایی همچون عربستان (3.01)، ترکیه (3.15)، هند (3.18) و امارات متحده عربی (3.96) عقب‌تر است.
در تحلیل این عقب‌ماندگی می‌توان یک مشکل ریشه‌ای را علت بسیاری از ناکارآمدی‌های اقتصادی ثانویه از جمله هزینه تمام‌شده کالا بیان کرد. در کشورهای توسعه‌یافته 80 درصد از فعالیت بخش لجستیک بر عهده شرکت‌های کوچک و متوسط است در حالی که در کشور ما براساس گزارش سازمان راهداری و حمل و نقل جاده‌ای و سایر منابع موجود، 90 درصد از ناوگان صنعت در تملک رانندگان (یا به اصطلاح خودمالکی) است. این تفاوت ساختاری باعث شده تا ناوگان کشور، با بیش از 400 هزار وسیله حمل و نقل سنگین عملا در 50 درصد مواقع بدون بار طی مسیر کنند یا به عبارتی سالانه 14 میلیارد کیلومتر از مسافتی که ناوگان لجستیک کشور طی می‌کند بدون بار باشد. برای اینکه درک بهتری از عمق این مشکل ملی داشته باشید، با فرض مبلغ 2میلیارد ریال میانگین ارزش وسیله نقلیه باری (حداقل قیمت) در این صنعت، در نظر بگیرید که بهره‌ وری پایین این بخش عملا به معنی استفاده ناکارآمد از 800 هزار میلیارد ریال منابع کشور است که نتوانسته است به نحو مطلوب در اختیار توسعه اقتصاد قرار گیرد. ارزش حدود 2 میلیارد لیتر گازوئیل به‌عنوان سوخت مصرفی ناوگان و همچنین هزینه استهلاک ناوگان و جاده را نیز اگر به این رقم اضافه کنیم، عمق این ناکارآمدی در استفاده از منابع بیشتر نمایان می‌شود.
مقایسه تحلیلی کشورمان با دیگران، نشان می‌دهد که رانندگان کامیون در ایران در مقایسه با همتایان خود در کشورهای توسعه‌یافته باید 3 برابر بیشتر طی مسافت کنند تا به یک بار برسند. همان‌طور که در شکل نیز نشان داده شده است، نبود درک صحیح از دلایل ناکارآمدی صنعت لجستیک باعث شد تا تصمیم‌گیران به فکر افزایش و نوسازی ناوگان بیفتند و از این طریق منابع و جهت‌گیری لجستیک کشور طی یک دوره 7ساله‌ 1392-1385 به این مساله معطوف شود، به‌طوری که تعداد ناوگان از 135 هزار عدد به 395 هزار (تقریبا 3 برابر)‌ افزایش یافت. نتایج این جهت‌گیری عمدتا به نفع کشور نبوده و نظام حمل و نقل بهره‌ور و کارآمدتری شکل نگرفته است. شاهد این مدعا، متوسط مسافت طی شده ناوگان در سال است که نشان‌دهنده میزان استفاده از سرمایه مصرف‌شده است که طبق آمار سازمان راهداری،‌ عمدتا در انتهای این دوره کاهش شدیدی یافته است. نمودار نشان می‌دهد پیمایش ناوگان از متوسط 74694 کیلومتر در سال به 33478 کیلومتر کاهش یافته است. این به آن معنی است که افزایش 300 درصدی تعداد ناوگان طی دوره هفت ساله عملا منجر به کاهش بهره‌وری و اتلاف منابع شده است و علت آن همان‌طور که گفته شد، نبود درک صحیح از مشکل لجستیک کشور در سطح سیاست‌گذاری و متعاقبا شکل‌گیری ساختارهای اقتصادی مسموم است.
مقایسه عملکرد ناوگان جاده‌ای ایران
این ناکارآمدی نه تنها در به کارگیری موثر سرمایه‌های عظیم کشور و بخش اقتصاد، که در هزینه‌های اتلاف سوخت، انتشار گازهای گلخانه‌ای، ترافیک و استهلاک زیرساخت‌های جاده‌ای نیز به کشور ضربه زده است. هزینه سوخت مصرف‌شده در این سفرهای یک‌سرخالی حدود120 میلیون دلار (بدون در نظر گرفتن یارانه دولت در بهای انرژی) در سال بوده و بیش از 13 میلیون تن دی اکسید کربن تولید می‌شود که معادل 70 میلیون دلار هزینه زیست محیطی برای کشور است.
علاوه بر ناکارآمدی ناوگان حمل و نقل جاده‌ای و ضررهای مستقیم تحمیل شده به کشور، وضعیت کنونی باعث به‌ وجود آمدن فسادی ساختاری و توسعه فعالیت‌های سوداگرانه همچون بارنامه‌فروشی، قیمت‌های بالای حمل بار و اجحاف در حق رانندگان با کمیسیون‌های نامعقول و بالا در این صنعت شده است.
در اینجا سوال‌های زیادی پیش می‌آید. مثلا اینکه آیا کسی از این وضع اسفبار صنعت لجستیک اطلاع ندارد؟ آیا سیاست‌گذاران حوزه لجستیک از وجود 800 هزار میلیارد ریال سرمایه کشور که ناکارآمد استفاده می‌شود مطلع هستند؟ باید گفت که جواب این سوال‌ها هر چه باشد از حوصله این مقاله خارج است و اینجا بیشتر به مشکل و علل شکل‌گیری آن پرداخته‌ایم. البته که به نظر می‌آید هدف اولیه سیاست‌گذاران در این حوزه تعیین شکل شرکت‌های حمل و نقل و نوع عملکرد آنان به منظور شکل‌گیری بنگاه‌های اقتصادی کلان مقیاس بوده است. به عبارت دیگر، در زیرساخت قانونی فعلی که منجر به شکل‌گیری وضع موجود شده، شرکت‌هایی که می‌خواهند در بخش حمل و نقل بار فعالیت کنند، باید از «ضابطه تاسیس و بهره‌برداری از شرکت‌های حمل و نقل کالا» مربوط به سازمان راهداری تبعیت کرده و شکل خاصی از ساختار مالی شرکت را به این سازمان اثبات کنند تا اجازه فعالیت در سطح کشور را داشته باشند. این شکل خاص عینا در ضابطه آورده شده و شرکت‌ها باید از مالکیت تعداد مشخصی ناوگان و مستحدثات (زمین) به‌عنوان پایانه برخوردار باشند.
باید یادآور شد که سیاست‌گذار احتمالا با لحاظ شرط تملیک ناوگان برای شرکت‌های حمل و نقل کالا، به دنبال شکل‌گیری بنگاه‌های اقتصادی کلان مقیاس بوده که از طریق حصول صرفه به مقیاس به بهره‌وری برسند. حال آنکه مساله لجستیک بسیار پیچیده‌تر از آن است که با اشتباه گرفتن شرط لازم به جای شرط کافی بتوان به کارآمدی رسید. به عبارت دیگر این نگاه اشتباه در تعیین ساختار و ضوابط برای شرکت‌های حمل و نقلی از سوی سیاست‌گذار که به تبع آن نقش خود را از تنظیم‌گر به متولی تنزل داده، فقط محدود به کشور ما بوده و بررسی‌ها نشان می‌دهد ضوابط حاکم بر شکل‌گیری و عملکرد شرکت‌های حمل‌ و نقل جاده‌ای در کشورهای توسعه یافته و حتی کشورهای همسایه، با تفاوت معناداری به بهره‌وری بسیار بیشتری انجامیده است. این امر عمدتا از نوع نگاه حاکمیت در ایجاد، عملکرد و نظارت بر شرکت‌های حمل و نقل شکل می‌گیرد. در کشورهای توسعه‌یافته، شرایط احراز صلاحیت به‌صورت خوداظهاری و بر مبنای توان عملیاتی مثبت و مداوم است در حالی که ملاک عملکرد در ایران، محدود به «اثبات» مواردی است که مقررات گذار به‌عنوان تضمین توان مالی (ناوگان و مستحدثات) و عملیاتی شرکت در آینده می‌انگارد.
با مرور این مشکلات، در نهایت باید گفت که علاج بیماری اقتصادی که دامنگیر لجستیک کشور است و هر از چندگاهی خود را به شکل موج یک اعتصاب سراسری نشان می‌دهد که هر بار هم با اقدامات مسکن‌وار و ناپایدار فروکش می‌کند، چیزی جز اصلاح ساختار قانونی برای فعالیت شرکت‌های حمل و نقل کالا نیست. اگر بخواهیم صریح‌تر بگوییم، سیاست‌گذار باید پرهیز کند از اینکه نقش متولی را بازی کند، نقش خود را در حد بنگاهداری بداند و همچنین تعیین تکلیف کند. به عبارت دیگر، دولت باید زمینه را برای شکل‌گیری شرکت‌های لجستیکی با توان عملیات بالا فراهم کرده و به آن‌ها اجازه دهد با انعطاف بیشتری به کسب و کار خود بپردازند. اینکه توان مالی شرکت به شکل انباشت سرمایه در تعدد ناوگان یا املاک اثبات و مصرف شود، نه در صلاحیت تنظیم‌گر است، نه به نتیجه دلخواه وی انجامیده است. دولت باید زمینه‌ای فراهم آورد که شرکت‌های حمل و نقل به فراخور نیاز عملیاتی خود بتوانند با انعطاف بالا و با تمام ناوگان موجود در کشور فعالیت کرده و تمرکزشان را بر توسعه مدل‌های مدیریت ناوگان و بهینه‌سازی، استفاده از علوم مهندسی صنایع و دیگر روش‌های مدیریتی قرار دهند. پس از شکل دادن این بستر، دولت می‌تواند با ایفای نقش درست حاکمیتی خود، بر نحوه درست عملکرد اقتصادی این شرکت‌ها نظارت کند.
مزایای این رویکرد پیشنهاد شده متعدد است. اول، به دلیل انعطافی که به شرکت‌های حمل و نقل در جهت به کارگیری ناوگان داده می‌شود، بهره‌وری هر یک از شرکت‌ها افزایش خواهد یافت. این افزایش بهره‌وری تا شکل‌گیری شرکت‌های کلان مقیاس و حصول صرفه به مقیاس ادامه خواهد یافت و به تبع آن از میزان طی مسافت یک سرخالی ناوگان به کار گرفته شده کاسته می‌شود. دوم، بخشی از مشکلاتی که رانندگان خودمالک برای فعالیت در شرایط فعلی دارند عبارت است از مبالغ کمیسیون بالای اخذ شده توسط برخی شرکت‌ها که به دلیل تقاضای غیرقانونی یک بارنامه از طرف برخی رانندگان به‌وجود آمده است. رفع موانع قانونی برای به کارگیری رانندگان مختلف توسط شرکت‌های معتبر لجستیکی این تقاضای غیرقانونی و فساد ایجاد شده را به مرور زمان کاسته و از بین خواهد برد. سوم، در این رویکرد، رانندگان می‌توانند با شرکت‌های معتبر فعالیت کنند و تقاضای بارنامه در چارچوب قانونی به شرکت‌ها ارجاع می‌شود (در مقابل احتمال بروز فساد در وضعیت فعلی). همچنین با شکل‌گیری شرکت‌های کلان مقیاس تعداد سفرهای دوطرفه برای ناوگان بیشتر شده و بنابراین درآمد هر راننده افزایش می‌یابد. این افزایش درآمد در سطح فردی باعث توسعه صنعت حمل و نقل و متعاقبا توسعه ملی می‌شود.




نظرات شما

ارسال دیدگاه

Protected by FormShield

ساير مطالب

7روز اقامت در مالزی و سنگاپور چقدر هزینه دارد؟

مداخله آمریکا برای لغو قرارداد 15میلیاردی زیمنس در عراق

تفتیش 9ساعته منزل کنسول عربستان در استانبول

سقوط نرخ ارزهای خارجی در بازار ترکیه

17 تن کیوی صادراتی ایران در جمهوری آذربایجان امحا شد

پمپئو و چاووش اوغلو درباره سوریه و ایران گفت وگو کردند

نرخ انواع تلویزیون‌های ارزان قیمت در بازار؟ +جدول

روند افزایشی طلا آهسته شد

محدودیت‌های ترافیکی‌ اربعین‌

درآمد ماهانه 7میلیون تومانی دستفروشان/ زیر بار ساماندهی نمی‌روند

خودروهای 500میلیونی تا 1میلیاردی بازار تهران +جدول

قیمت طلا و سکه امروز پنج شنبه 26 مهر 97 +جدول

نرخ ارز امروز پنجشنبه 26 مهر 97 + جدول

تاج: تیم فروشی در فوتبال ایران را ممنوع کردیم

برنامه مرحله یک چهارم نهایی رقابت‌های جام حذفی

گل محمدی: از فولاد ممنونیم که جوانمردانه بازی کرد

تیپ متفاوت محمدرضا عارف در یک سفر خارجی

هشدار پلیس فتا به زائران اربعین

حضور بیرانوند در ورزشگاه آزادی

جشنواره غذا و صنایع دستی همسران دیپلمات ها /تصاویر

کتاب جدید جواد خیابانی رسید!

نفت به کمتر از 80 دلار در هر بشکه سقوط کرد

لباس جالب قرمزها برای همدردی با بازیکن داغدارشان

ضرب‌الاجل 72 ساعته پمپئو به ولیعهد سعودی

گروه خودروسازی فورد فراخوان آتش سوزی داد

جلسه هیات بیعت سعودی برای جانشینی بن سلمان ؟

تساوی بدون گل پرسولیس و نود ارومیه در نیمه اول

زلزله همدان را لرزاند

آخرین قیمت طلا و سکه به روایت کشتی آرای

آمریکا دفتر نمایندگی فلسطین و اسرائیل را ادغام کرد

توافق مقدماتی برای حذف ویزای روسیه برای ایرانی ها

پوتین: دلار در حال از دست دادن قدرت خود است

پامپئو: آمریکا موضوع خاشقجی را جدی می‌گیرد

عدم حضور آمریکا در کنفرانس سرمایه‌گذاری عربستان

بازتاب ربوده شدن مرزبانان ایرانی در رسانه های پاکستان

راننده با چاقو وضرب و شتم مرا مورد اذیت قرار داد

هاشمی رفسنجانی و شمخانی در دوران دفاع مقدس/ عکس

پیروزی سخت پرسپولیس در مصاف با نود ارومیه

وضعیت مبهم کمال کامیابی‌نیا برای بازی با السد

سرمربی نود ارومیه: مقابل بهترین تیم ایران بازی کردیم

آقای وزیر از حذف تدریجی کنکور خبر داد

هشدار پامپئو به بن سلمان درباره پرونده خاشقجی

رژیم غذایی عجیب این مرد آمریکایی

تصاویری از عبور از ذغال‌های گداخته در یک جشنواره

قاچاق در همه مرزها با موفقیت در حال انجام است

محرومیت سنگین برای تیم سردار آزمون

هافبک جنجالی فولاد باز هم از لیست این تیم خط خورد

پست کنایه آمیز آقای بازیگر برای تیم ملی / عکس

دو بانوی والیبالیست ایران لژیونر شدند

ترامپ تهدید به اعزام نیروی نظامی به مرز مکزیک کرد