بازار آریا

آخرين مطالب

از فوريت کنترل تورم تا ضرورت فرموله کردن «نرخ ارز واقعي»

از فوريت کنترل تورم تا ضرورت فرموله کردن «نرخ ارز واقعي»

  بزرگنمايي:

آريا بازار- دكتر محمدمهدي بهكيش
مقاله دکتر مسعود نيلي با محوريت فراخوان از همه اقتصاددانان ايراني براي ارائه پاسخ کارشناسانه و مسولانه به سه پرسش کليدي مطرح در سياست‌گذاري ارزي کشور، در کنار مصاحبه مشروح پروفسور هاشم پسران با محوريت ارزيابي جنبه‌هاي مختلف سياست‌هاي پولي و ارزي کشور که هر دو مطلب  مي‌تواند فتح بابي خجسته باشد براي همفکري و هم‌انديشي بيشتر اقتصاددانان ايراني به منظور کمک به خروج کشور از شرايط حساس فعلي. بنده هم سعي خواهم کرد در مقاله کوتاه پيش‌رو، به سهم خود، به ذکر مطالبي در حوزه سياست‌هاي ارزي کشور بپردازم.
در ابتدا بايد توجه کنيم که براي اداره اقتصاد كشوري نفت‌خيز مانند ايران، 2رويکرد اصلي پيش رو داريم: اول اينکه دلارهاي نفتي را در بازار ارز بفروشيم و خرج کنيم، به عبارت ديگر پول نفت را توزيع كنيم و نرخ ارز را به طور مصنوعي ارزان نگه داريم كه در اين صورت طبيعتا رضايت کوتاه‌مدت مردم حاصل مي‌شود، ولي در عوض همه ذخاير ارزي کشور خرج مي‌شود، توليد غيرنفتي پا نمي‌گيرد، توليدات غيرنفتي ما قابليت صادرات و رقابت در بازارهاي بين‌المللي را نخواهد داشت، ضمن آنکه در ميان‌مدت و بلندمدت بيكاري گسترده خواهد بود و اختلاف طبقاتي زياد. اين دقيقا راهي است كه تا به حال رفته‌ايم و مصيبت‌هاي آن را هم تجربه کرده‌ايم. در واقع هم در سال‌هاي قبل‌از انقلاب و هم بعد از انقلاب، نوعا دولت‌ها سعي کرده‌اند تمام دلارهاي نفتي را به بازار ارز تزريق کنند و در نتيجه هم قبل و هم بعد از انقلاب نوعا وضعيت حاکم بر بازار ارز ما به اين صورت بوده است که براي مدت چند سال، قيمت دلار ثابت بوده و بعد زماني که به هر دليل ميزان تزريق دلارهاي نفتي به بازار ارز کاهش يافته، با جهش نرخ ارز مواجه شده‌ايم.
از طرف ديگر به دليل اينکه تورم ما بسيار بالاتر از ميانگين تورم کشورهاي طرف مبادله تجاري ما بوده و در عين حال مکانيزم شفافي هم براي واقعي کردن نرخ ارز نداشته‌ايم، قدرت رقابتي بنگاه‌هاي توليدي ايراني در عرصه بين‌المللي تنزل يافته و اگر صادراتي هم داشته‌ايم نوعا «صادرات حقيقي» نبوده، بلکه صادراتي متکي بر سوبسيدهاي مستقيم و غيرمستقيم پرداختي از منبع درآمدهاي نفتي بوده است. به اين ترتيب اکثريت پتانسيل‌هاي اقتصادي متعدد ما به خوبي شکوفا نشده‌اند و تنها از يک پتانسيل اقتصادي خود استفاده کرده‌ايم؛ يعني «نفت» که سهل‌الوصول‌ترين پتانسيل اقتصاد ما بوده و درآمدي براي دولت ايجاد مي‌کرده به تدريج دولت را دچار «اعتياد نفتي» کرده است.
اما دومين رويکرد «حرکت به سمت اقتصاد رقابتي» است. براساس اين رويکرد اگر مي‌خواهيم به شکل واقع‌بينانه‌اي براي توسعه اقتصادمان برنامه‌ريزي کنيم و يک دوره «گذار اقتصادي به سمت افزايش توان رقابتي اقتصاد ايران» را طي کنيم تا به تدريج مزيت‌هاي مختلف اقتصادمان را فعال کنيم، توليدات غيرنفتي گسترده‌اي داشته باشيم و بنگاه‌هاي مستقر در ايران توانايي رقابتي بالايي در سطح بين‌المللي داشته باشند تا بتوانيم به «صادرات واقعي» و در نتيجه اشتغال مناسب دست يابيم، مي‌بايست:
- اقتصاد را به سمت «رقابتي شدن» هدايت كنيم، هم در سطح داخلي و هم در سطح بين‌المللي. طبيعتا سرعت اين حرکت مي‌تواند با كاهش تحريم‌ها افزايش يابد.
- در مسير هدايت اقتصاد به سمت رقابتي‌تر شدن، کليدي‌ترين و ضروري‌ترين مساله، کنترل تورمي است که هم‌اکنون به سطحي اخلالگر و تخريب‌کننده رسيده و به نظر مي‌رسد مهم‌ترين اولويت اقتصاد کلان ما در حال حاضر بايد کنترل اين نرخ تورم باشد. تاکيد پروفسور هاشم پسران در مصاحبه هفته پيش با «دنياي اقتصاد»، به خوبي اهميت اين موضوع را بيان مي‌کند: «در شرايطي که بنا به آمارهاي صندوق بين‌المللي پول هم‌اکنون حدود 100 کشور دنيا تورم زير 5 درصدي دارند، اگر ما نتوانيم ظرف پنج الي هفت سال آينده تورم خود را به زير 5 درصد برسانيم، توليدکنندگان و صادرکنندگان ما قابليت رقابت با شرکت‌هاي رقيب بين‌المللي را که اکثرا در کشورهايي با نرخ تورم زير 5 درصد مستقر هستند، نخواهند داشت.»
- تا زماني که نرخ تورم به زير 5 درصد نرسيده، ضرورت دارد که از سوي بانک مرکزي روشي صحيح و کارشناسي براي تعيين حدود «نرخ ارز واقعي» و «نرخ بهره واقعي» طراحي شده، به صورت علني اعلام شود و سمت و سوي سياست‌هاي ارزي و پولي کشور به سمت اين نرخ ارز و نرخ بهره واقعي باشد.
انتخاب رويکرد فوق يعني حرکت به سمت يک «اقتصاد رقابتي» که توصيه اکثر اقتصاددانان است، در ميان‌مدت و بلندمدت به نفع اقتصاد بوده، ولي در كوتاه‌مدت طبيعتا فشاري را به عامه شهروندان و نيز فعالان اقتصادي وارد مي‌کند، تا بتوانيم اقتصاد خود را از چنگ «اعتياد نفتي» نجات دهيم و آن را صرف سرمايه‌گذاري کنيم، اما در اين زمينه اختلاف‌نظري هم در ميان کارشناسان اقتصاد وجود دارد به اين شکل که برخي فكر مي‌كنند با پايين نگاه داشتن مصنوعي نرخ ارز يا نرخ بهره هم مي‌توان اقتصاد را رقابتي كرد. ولي اكثر اقتصاددان‌ها (از جمله نويسنده اين يادداشت) مي‌گوييم كه اين كار امكان‌پذير نيست، زيرا قدرت پول ملي به قدرت توليد ملي مرتبط است و نه به پايين نگه داشتن آن و براي دستيابي به آن ‌بايد ابتدا بازارها به سوي تعادلي شدن حركت كنند، تا بعد توليدات بتوانند رقابتي شوند. به علاوه تا زماني كه بازارها رقابتي نشوند، نمي‌توانيم مزيت‌هاي اقتصادي خود را تشخيص دهيم و در نتيجه نمي‌توانيم از پتانسيل‌هاي اقتصاد مملكت استفاده كنيم كه در پي آن بتوان توليد بيشتر و در نتيجه «صادرات واقعي» داشت و نه صادراتي كه صرفا به اتکاي سوبسيدها صورت مي‌گيرد.
اما اگر رويکرد دوم يعني ايجاد تعادل در بازارهاي کليدي با هدف حرکت به سمت اقتصاد رقابتي را در پيش بگيريم، حداقل دو مشكل اساسي در پيش داريم كه به بحث اين روزها مرتبط مي‌شود:
اول) نقدينگي حدودا 500 هزار ميليارد توماني كه فقط در دوران رئيس جمهوري دكتر احمدي‌نژاد 5/6 برابر شده و هنوز به طور كامل در شاخص تورم تخليه نشده است. از آنجا كه افزايش نقدينگي بالاتر از نرخ رشد GDP به تورم منجر مي‌شود، بعيد نيست که تورم‌هاي بالاتر هم در اقتصاد ما رخ دهد.
دوم) نرخ ارز كه قاعدتا بايد هر ساله به ميزان تفاضل تورم داخلي و بازارهاي خارجي اصلي طرف معامله تجاري كشور هر ساله افزايش يابد تا توان رقابتي جامعه حفظ شود (و من براي نقطه شروع آن مكانيزمي در تاريخ 29/05/90 در «دنياي اقتصاد» پيشنهاد كردم)، در ساليان گذشته به صورت كامل انجام نگرفته و در نتيجه اگر فشارهاي تورمي تخليه‌نشده باز هم آزاد شود، فشار مضاعفي به نرخ ارز خواهد آورد.
سوم) تعيين نرخ بهره بانكي هميشه بايد بالاتر از تورم باشد. ولي اكنون كه تورم 40 درصدي داريم نمي‌توانيم نرخ بهره را به آن ميزان افزايش دهيم زيرا در اين صورت خطر ايجاد دور تسلسل افزايش تورم- نرخ بهره- نرخ ارز را به وجود مي‌آورد و بحران‌هايي چون بحران تركيه در اوايل دهه 1990 را ايجاد خواهد كرد؛ بنابراين بهتر است در شش ماه آينده تمرکز ويژه‌اي بر کنترل نقدينگي و کاهش تورم داشته باشيم تا بعد از شش ماه هم تورم و هم انتظارات تورمي کاهش يافته و سپس نرخ بهره را متناسب آن گردانيم، ولي مشكل آن است كه اگر نتوانيم در طي 6 ماه آينده تورم را به حدود 20 درصد برسانيم يا نرخ انتظارات تورمي را به 20 درصد کاهش دهيم، مجبور به افزايش نرخ‌هاي بهره خواهيم شد؛ چراکه اگر تا شش ماه ديگر همچنان تورم 40 درصدي و نرخ سود بانکي 20 درصدي داشته باشيم، در آن صورت خود بانک‌ها و موسسات شبه‌بانکي و فعالان اقتصادي به سمت دور زدن نرخ بهره رسمي 20 درصدي بانک مرکزي مي‌روند. طبيعتا در چنين حالتي بانک مرکزي با مشکلات عديده‌اي براي اعمال سياست‌هاي پولي مواجه خواهد شد.
اما اگر بخواهيم در بستر توضيحات استدلال فوق درباره سياست اخير بانك مركزي اظهار نظر كنيم بايد بگوييم كه با فرض انتخاب رويکرد حرکت به سمت «اقتصاد رقابتي»، جلوگيري از كاهش هيجاني نرخ ارز در شرايط اظهارشده توسط آقاي دكتر سيف، كار درستي بود. هرچند بهتر بود رقم مشخصي القا نمي‌شد. البته اين اقدام بسياري از مصرف‌كنندگان را ناراحت كرد و اين بخشي از سختي كوتاه‌مدت حرکت به سمت اقتصاد رقابتي است كه پيش‌تر به آن اشاره كردم. مشكل مهم ديگري كه به موضوع مورد بررسي ارتباط كامل پيدا مي‌كند، وضعيت بودجه دولت است. طبق اظهارات وزير اقتصاد، دولت فقط براي پرداخت يارانه در هر ماه دو هزار ميليارد تومان كسري دارد كه اين رقم تقريبا نزديك به مبلغ مالياتي است كه در ماه به طور متوسط دريافت مي‌كند؛ بنابراين دولت براي هزينه‌هاي جاري خود نياز به تامين منابع دارد و اگر بخواهد چون گذشته از بانك مركزي يا از سيستم بانكي قرض كند، حجم پول مجددا افزايش يافته و تورم بالاتر مي‌رود. البته اگر تحريم‌ها قدري سبك‌تر شوند و انتقال پول نفت به كشور امكان‌پذير شود، مي‌تواند مقداري از فشار بر بودجه را كاهش دهد. تازه اين در صورتي است كه تمام پروژه‌هاي عمراني همچنان متوقف بمانند. نکته آخر آنكه در دوره کوتاه‌مدت (شش ماه آينده) ضرورت دارد که دولت و بانک مرکزي سياست‌هايي هماهنگ درباره مسير انتخابي حداقل در مورد تورم، نرخ بهره و نرخ ارز داشته باشد و لازمه اين امر داشتن يك برنامه شش ماهه است كه به شکلي کارشناسي طراحي شده و به صورتي شفاف و علني بيان شود؛ به‌نحوي‌که هم دولت و هم مصرف‌کنندگان و هم سرمايه‌گذاران بدانند كه تغييرات نرخ تورم و نرخ بهره و نرخ ارز در چه مسيري حركت خواهد کرد.





نظرات شما

ارسال دیدگاه

Protected by FormShield

ساير مطالب

کاهش 1972 واحدی شاخص کل بورس تهران

سکه در کانال 5 میلیون تومان!

گزارش 17 فروردین 98 بورس – افزایش در شاخص کل

صعود دلار جهانی به کمک وضعیت بازار کار آمریکا

بورس اوراق بهادار آمریکا از فولکس واگن شکایت کرد

آخرین عرضه نفت خام سال97 در بورس انرژی

صعود بورس‌های جهان

دستگاە قضا با گران فروشان قاطعانه برخورد کند

نظارت بیشتر و جدی‌تری بر بازار صورت گیرد

خوش حسابی مشترکان تلفن ثابت نویدی برای ارتقا خدمات مخابراتی است

ضریب مکانیزاسیون بخش کشاورزی کردستان به 2.18 اسب بخار رسید

مددجویان کردستانی 1300 متر فرش بافتند

30 میلیارد ریال کالای قاچاق در مرزهای کردستان کشف شد

1800 تعاونی در کردستان مشغول به فعالیت هستند

درخشش بورس در هفته‌ای که گذشت

قیمت جهانی نفت امروز 1397/12/21 | کاهش تولید اوپک نفت را گران کرد

بازار نفت دچار کسری عرضه می‌شود

آیا قیمت جهانی طلا در روزهای آینده روند صعودی را ادامه می دهد؟

گزارش 15 اسفند 97 بورس – گروه فولاد و معدن در کانون توجه

خروج قیر از بورس کالا نشانه شکست بورس است/قیر سمبل بورس کالاست

ثبات بازار ارز چگونه ممکن می شود؟

گزارش 8 اسفند 97 بورس – افزایش شاخص ها

تحت تاثیر اظهارت پاول طلا تثبیت شد و دلار عقب نشست / پالادیوم همچنان نزدیک 1550 دلار در گردش است

یکه‌تازی بورس در بازارها در بازار دیروز

صاعقه‌های ارزی در جهان

افزایش طلا به بالای 1345 دلار

نگرانی از طوفان های نهفته در بازارهای جهانی

بهانه‌های بورس برای سبزپوشی

آیا طلا برای شکستن سطح مقاومتی 1350 دلاری آماده است؟

ابزارهای مالی بورس، اهرم اصلی تامین مالی کشور

اولویت های فدراسیون جهانی بورس ها اعلام شد

غول های اقتصادی اروپا در سراشیبی سقوط

اولین ارز دیجیتالی معتبر آمریکایی رونمایی شد

بورس در برابر پول کوتاه آمد

دلایل ثبات فعلی بازار ارز از نگاه یک اقتصاددان / پیش بینی وضعیت اقتصاد ایران در سال آتی

دلار در سال جدید چه روندی خواهد داشت؟

روسیه قصد برداشتن مالیات بر ارزش افزوده طلا را دارد

واکنش طلا به احتمال بسته شدن مجدد دولت امریکا

نقدینگی 21.1درصد رشد کرد

اختصاصی/ میانگین قیمت سال اینده طلا 1292 دلار است

بانک های مرکزی در 2018 بیشترین میزان خرید از 1967 را ثبت کردند/2019 مجموع مصرف هند و چین بین 1850 تا 1650 تن خواهد بود

سهامداران ریسک‌ گریزتر شدند!

موج جدید تغییر رویکرد سرمایه‌گذاری از ارزهای رمزنگار به طلا

کاهش رشد اقتصادی کشورهای اروپایی

طلا صعود کرد در حالیکه بسته ماندن دولت نگرانی های رشد را افزایش داد

جی پی مورگان چشم انداز رشد اقتصادی امریکا را کاهش داد

صعود طلا با اهرم تردید و ترس

دورنمای قیمت جهانی فلزات گرانبها به خصوص طلا در هفته جاری

تحلیل موسسه تی دی اس درباره روند قیمت طلا و سایر کالاها در سال 2019

اختلاف دیدگاه تحلیلگران و سرمایه گذاران درباره قیمت طلا در روزهای آینده