بازار آریا

آخرين مطالب

هدفمندسازي يارانه‌ها: دهک‌هاي بي‌محک مقالات بورس و بانک

هدفمندسازي يارانه‌ها: دهک‌هاي بي‌محک

  بزرگنمايي:

آريا بازار- سيد اميررضا خسروشاهي مشکلي که دولت فعلي در زمينه ادامه‌ برنامه هدفمند کردن يارانه‌ها با آن روبه‌رو است، مشکل پيچيده‌اي به نظر مي‌رسد. از يک طرف بيشتر بودن هزينه‌هاي طرح « يارانه‌هاي نقدي» در مقايسه با درآمدهاي حاصل از افزايش قيمت سوخت، کسري بودجه‌ هنگفتي را به بار آورده که خود باعث تورم 40 درصدي شده است و از طرف ديگر، در شرايط رکود فعلي، افزايش قيمت انرژي يا کاهش يارانه‌ها نزد مردم بسيار نامحبوب خواهد بود و دولت در اجراي آن با سختي و مقاومت رو‌به‌رو خواهد شد. در اين شرايط سياست درست چيست؟
يک راه براي پاسخ به اين پرسش آن است که ببينيم هدف طرح از اساس چه بوده و قرار بوده به کجا برسيم؟ در اين طرح قرار بوده است که از يک طرف قيمت انواع انرژي در کشور اصلاح شود و از طرف ديگر، اين افزايش‌ها در قيمت انرژي خانوارها و بنگاه‌هاي آسيب‌پذير، طي يک دوران گذار، جبران شوند. چشم‌انداز بلندمدت طرح اين بوده است که از يک طرف انرژي با قيمت آزاد و در يک بازار رقابتي عرضه شود (تا با فروش و سوزاندن سوخت ارزان فرصت صادرات آن را با قيمت بالاتر از دست ندهيم و هواي خود را بيش از حد آلوده نکنيم) و از طرف ديگر بخشي از اين درآمد صرف حمايت هدفمند از افرادي شود که بيشترين آسيب را از اين شوک قيمتي دريافت مي‌کنند، اما پس از عبور از شوک، حمايت‌ها در قالب‌هاي شناخته و آزمون شده در جهان مانند بيمه‌هاي تامين اجتماعي ادامه پيدا کند؛ يعني وضعيتي که در بسياري از اقتصادهاي پوياي دنيا برقرار است.
اما آنچه قطعا هدف طرح نبوده اين است که دولت هر ماه به تمام ايرانيان مبلغ مشخصي پول پرداخت کند. پرداخت ماهانه مبلغ مشخص پول به همه جمعيت راه اداره‌ اقتصاد يک کشور نيست و کاري نيست که علم اقتصاد يا حتي عقل سليم توصيه کند و نمي‌تواند براي مدت طولاني قابل دوام باشد. اگر تنها همين نکته مورد توجه قرار بگيرد، آن‌گاه ابهام تا حدي بر طرف مي‌شود و دولت مسير رسيدن را طوري طراحي مي‌کند، تا به آن چشم‌انداز اصلي برسيم. اما اساسا چرا کار به اينجا کشيد که يارانه به تمام ايرانيان پرداخت شد؟ يک دليل آن استفاده نابجا از مفهومي‌است به نام «دهک». دهک‌هاي درآمدي، به دلايلي که در ادامه خواهم گفت، به هيچ عنوان معيار درستي براي تشخيص افراد واجد شرايط دريافت حمايت نيستند و بايد به‌طور‌کل کنار گذاشته شوند و به جاي آن معيارهاي ديگري برگزيده شود: اول اينکه دهک‌هاي درآمدي معياري نسبي هستند و نه مطلق. اينکه خانواري جزو دهک‌هاي پايين درآمدي باشد، به خودي خود آنها را مستحق دريافت حمايت نمي‌کند و اينکه درآمد يک خانوار در مقايسه با کل جمعيت در چه رتبه‌اي قرار مي‌گيرد، نبايد معيار دريافت يارانه باشد.
بلکه آن‌چه مهم است ميزان مطلق قدرت خريد خانوار است. با مشخص کردن صحيح معيارهاي مطلق، ديگر مهم نيست که چند دهک از جمعيت تحت پوشش قرار مي‌گيرند. از طرف ديگر، گذشته از تمام مشکلات اجرايي در تشخيص دهک درآمدي، دهکي که هر خانوار به آن تعلق دارد، ثابت نمي‌ماند. با تغييراتي که در درآمد افراد رخ مي‌دهد خانوارها ممکن است بين دهک‌ها جابه‌جا شوند و اين بازشناسي هر ساله دهک‌ها را ايجاب مي‌کند که عملي نيست. به علاوه، خود پرداخت يارانه ممکن است باعث تغيير دهک‌ها شود و يک خانوار که در دهک بالاتر قرار دارد و يارانه نمي‌گيرد با احتساب دريافت يارانه‌ها به دهک پايين برود و واجد دريافت شود. بنابراين دهک‌ها به عنوان معيار پرداخت يارانه بس نابه‌جا و داراي اشکالات متعدد مفهومي‌و عملي هستند و بازگشت به آنها حتي در دوران گذار و به صورت موقت به هيچ وجه قابل توصيه نيست.
به جاي استفاده از دهک‌ها، دولت بايد از معيارهاي مطلق، عيني و تا جاي ممکن قابل اندازه‌گيري استفاده کند. اين معيارها مي‌تواند شامل محل زندگي (مانند استفاده از نقشه فقر که دکتر سوري در سرمقاله 13 آذر اين روزنامه مطرح کردند)، وضعيت شغلي سرپرست خانوار، تعداد افراد در خانوار، و ميزان درآمد (تا جايي که قابل تعيين است) باشد. از طرف ديگر فرآيند ثبت نام براي دريافت حمايت بايد طوري طراحي شود که افراد پردرآمد انگيزه کم‌تري براي ثبت درخواست داشته باشند. اين کار با پرداخت (بخشي از) يارانه به صورت کالايي يا با پرهزينه کردن فرآيند ثبت نام از نظر زماني، به نحوي که براي افراد پردرآمد هزينه- فرصت ثبت نام بالا باشد، قابل انجام است. به عنوان مثال ثبت نام بايد تنها به صورت حضوري (و نه اينترنتي) و در دفاتري باشد که در نقاط فقيرتر شهر و دور از مناطق مرفه واقع‌اند و انجام آن نيازمند صرف کامل يک يا دو روز کاري باشد. با چنين اقداماتي به دليل هزينه فرصت بالاي ثبت نام افراد پردرآمد انگيزه کمي‌براي ثبت نام يا تقلب خواهند داشت، اما هزينه فرصت ثبت نام براي افراد کم‌درآمد يا بيکار چندان زياد نخواهد بود. به علاوه، براي اطمينان از اينکه دريافت‌کنندگان يارانه همچنان واجد شرايط هستند، پرداخت‌ها بايد براي مدت محدود (مثلا يک ساله) باشد و بعد از آن يارانه‌ها قطع شود، مگر آن که ثبت نام تمديد شود و ارزيابي مجدد صورت گيرد.
نتيجه آنکه به نظر مي‌رسد دولت بايد در اولين زمان ممکن شيوه فعلي پرداخت يارانه به همه جمعيت را متوقف کند و طرحي نو در افکند و در اين طرف نو بايد فراخوان براي ثبت‌نام‌هايي با معيارهايي جديد صورت بگيرد که مطلق و عيني و پرهزينه براي افراد پردرآمد هستند و از طرف ديگر و به طور همزمان قيمت سوخت را نيز متناسب با قيمت بالقوه صادراتي آن به تدريج افزايش دهد. اين بايد مسيري باشد براي رسيدن به چشم‌انداز اصلي که در ابتداي متن ترسيم شد و در حال حاضر نيز در بسياري از کشورهاي جهان بدون مشکل فعال است؛ يعني بازار آزاد و بدون يارانه انرژي و نظام تامين اجتماعي براي حمايت از خانوارهاي آسيب‌پذير. در راه رسيدن به اين هدف دولت بايد از طرح‌هاي ديگر مانند وصل کردن ميزان يارانه‌هاي نقدي به ميزان تحقق درآمد حاصل از فروش سوخت (که در سرمقاله 14 آذر اين روزنامه مطرح شد) اجتناب کند؛ چرا که نه تنها هدف اصلي را محقق نخواهند کرد؛ بلکه اقتصاد در وضعيت تعادلي نامطلوب ديگري قرار خواهند داد که خروج از آن مي‌تواند بسيار مشکل باشد.
براي طراحي و طي اين مسير دولت مي‌تواند و بايد از تجريبات و دانش کارشناسان سطح جهاني مانند بانک جهاني بهره بگيرد؛ چرا که مساله به غايت بزرگ و پيچيده و اجراي آن احتمالا فراي تجربه و تخصص موجود در داخل کشور است. هر گونه طرح اصلاحي به هر حال با مخالفت عده‌اي رو‌به‌رو خواهد شد که از وضعيت فعلي نفع مي‌برند. اين نبايد دليل توقف طرح‌هاي اصلاحي باشد. اميد است که دولت جديد با اتکا به پشتوانه قوي مردمي‌و محبوبيت بالاي خود در ابتداي کار، در اجراي سياست‌هاي اصلاحي همچون دولت قبلي جسارت نشان دهد با اين تفاوت که اين بار تدبير را نيز چاشني آن کند.
*دانشجوي دکتراي اقتصاد- دانشگاه نورث وسترن





نظرات شما

ارسال دیدگاه

Protected by FormShield

ساير مطالب

کاهش 1972 واحدی شاخص کل بورس تهران

سکه در کانال 5 میلیون تومان!

گزارش 17 فروردین 98 بورس – افزایش در شاخص کل

صعود دلار جهانی به کمک وضعیت بازار کار آمریکا

بورس اوراق بهادار آمریکا از فولکس واگن شکایت کرد

آخرین عرضه نفت خام سال97 در بورس انرژی

صعود بورس‌های جهان

دستگاە قضا با گران فروشان قاطعانه برخورد کند

نظارت بیشتر و جدی‌تری بر بازار صورت گیرد

خوش حسابی مشترکان تلفن ثابت نویدی برای ارتقا خدمات مخابراتی است

ضریب مکانیزاسیون بخش کشاورزی کردستان به 2.18 اسب بخار رسید

مددجویان کردستانی 1300 متر فرش بافتند

30 میلیارد ریال کالای قاچاق در مرزهای کردستان کشف شد

1800 تعاونی در کردستان مشغول به فعالیت هستند

درخشش بورس در هفته‌ای که گذشت

قیمت جهانی نفت امروز 1397/12/21 | کاهش تولید اوپک نفت را گران کرد

بازار نفت دچار کسری عرضه می‌شود

آیا قیمت جهانی طلا در روزهای آینده روند صعودی را ادامه می دهد؟

گزارش 15 اسفند 97 بورس – گروه فولاد و معدن در کانون توجه

خروج قیر از بورس کالا نشانه شکست بورس است/قیر سمبل بورس کالاست

ثبات بازار ارز چگونه ممکن می شود؟

گزارش 8 اسفند 97 بورس – افزایش شاخص ها

تحت تاثیر اظهارت پاول طلا تثبیت شد و دلار عقب نشست / پالادیوم همچنان نزدیک 1550 دلار در گردش است

یکه‌تازی بورس در بازارها در بازار دیروز

صاعقه‌های ارزی در جهان

افزایش طلا به بالای 1345 دلار

نگرانی از طوفان های نهفته در بازارهای جهانی

بهانه‌های بورس برای سبزپوشی

آیا طلا برای شکستن سطح مقاومتی 1350 دلاری آماده است؟

ابزارهای مالی بورس، اهرم اصلی تامین مالی کشور

اولویت های فدراسیون جهانی بورس ها اعلام شد

غول های اقتصادی اروپا در سراشیبی سقوط

اولین ارز دیجیتالی معتبر آمریکایی رونمایی شد

بورس در برابر پول کوتاه آمد

دلایل ثبات فعلی بازار ارز از نگاه یک اقتصاددان / پیش بینی وضعیت اقتصاد ایران در سال آتی

دلار در سال جدید چه روندی خواهد داشت؟

روسیه قصد برداشتن مالیات بر ارزش افزوده طلا را دارد

واکنش طلا به احتمال بسته شدن مجدد دولت امریکا

نقدینگی 21.1درصد رشد کرد

اختصاصی/ میانگین قیمت سال اینده طلا 1292 دلار است

بانک های مرکزی در 2018 بیشترین میزان خرید از 1967 را ثبت کردند/2019 مجموع مصرف هند و چین بین 1850 تا 1650 تن خواهد بود

سهامداران ریسک‌ گریزتر شدند!

موج جدید تغییر رویکرد سرمایه‌گذاری از ارزهای رمزنگار به طلا

کاهش رشد اقتصادی کشورهای اروپایی

طلا صعود کرد در حالیکه بسته ماندن دولت نگرانی های رشد را افزایش داد

جی پی مورگان چشم انداز رشد اقتصادی امریکا را کاهش داد

صعود طلا با اهرم تردید و ترس

دورنمای قیمت جهانی فلزات گرانبها به خصوص طلا در هفته جاری

تحلیل موسسه تی دی اس درباره روند قیمت طلا و سایر کالاها در سال 2019

اختلاف دیدگاه تحلیلگران و سرمایه گذاران درباره قیمت طلا در روزهای آینده