بازار آریا

آخرين مطالب

هدفمندسازي يارانه‌ها: دهک‌هاي بي‌محک مقالات بورس و بانک

هدفمندسازي يارانه‌ها: دهک‌هاي بي‌محک

  بزرگنمايي:

آريا بازار- سيد اميررضا خسروشاهي مشکلي که دولت فعلي در زمينه ادامه‌ برنامه هدفمند کردن يارانه‌ها با آن روبه‌رو است، مشکل پيچيده‌اي به نظر مي‌رسد. از يک طرف بيشتر بودن هزينه‌هاي طرح « يارانه‌هاي نقدي» در مقايسه با درآمدهاي حاصل از افزايش قيمت سوخت، کسري بودجه‌ هنگفتي را به بار آورده که خود باعث تورم 40 درصدي شده است و از طرف ديگر، در شرايط رکود فعلي، افزايش قيمت انرژي يا کاهش يارانه‌ها نزد مردم بسيار نامحبوب خواهد بود و دولت در اجراي آن با سختي و مقاومت رو‌به‌رو خواهد شد. در اين شرايط سياست درست چيست؟
يک راه براي پاسخ به اين پرسش آن است که ببينيم هدف طرح از اساس چه بوده و قرار بوده به کجا برسيم؟ در اين طرح قرار بوده است که از يک طرف قيمت انواع انرژي در کشور اصلاح شود و از طرف ديگر، اين افزايش‌ها در قيمت انرژي خانوارها و بنگاه‌هاي آسيب‌پذير، طي يک دوران گذار، جبران شوند. چشم‌انداز بلندمدت طرح اين بوده است که از يک طرف انرژي با قيمت آزاد و در يک بازار رقابتي عرضه شود (تا با فروش و سوزاندن سوخت ارزان فرصت صادرات آن را با قيمت بالاتر از دست ندهيم و هواي خود را بيش از حد آلوده نکنيم) و از طرف ديگر بخشي از اين درآمد صرف حمايت هدفمند از افرادي شود که بيشترين آسيب را از اين شوک قيمتي دريافت مي‌کنند، اما پس از عبور از شوک، حمايت‌ها در قالب‌هاي شناخته و آزمون شده در جهان مانند بيمه‌هاي تامين اجتماعي ادامه پيدا کند؛ يعني وضعيتي که در بسياري از اقتصادهاي پوياي دنيا برقرار است.
اما آنچه قطعا هدف طرح نبوده اين است که دولت هر ماه به تمام ايرانيان مبلغ مشخصي پول پرداخت کند. پرداخت ماهانه مبلغ مشخص پول به همه جمعيت راه اداره‌ اقتصاد يک کشور نيست و کاري نيست که علم اقتصاد يا حتي عقل سليم توصيه کند و نمي‌تواند براي مدت طولاني قابل دوام باشد. اگر تنها همين نکته مورد توجه قرار بگيرد، آن‌گاه ابهام تا حدي بر طرف مي‌شود و دولت مسير رسيدن را طوري طراحي مي‌کند، تا به آن چشم‌انداز اصلي برسيم. اما اساسا چرا کار به اينجا کشيد که يارانه به تمام ايرانيان پرداخت شد؟ يک دليل آن استفاده نابجا از مفهومي‌است به نام «دهک». دهک‌هاي درآمدي، به دلايلي که در ادامه خواهم گفت، به هيچ عنوان معيار درستي براي تشخيص افراد واجد شرايط دريافت حمايت نيستند و بايد به‌طور‌کل کنار گذاشته شوند و به جاي آن معيارهاي ديگري برگزيده شود: اول اينکه دهک‌هاي درآمدي معياري نسبي هستند و نه مطلق. اينکه خانواري جزو دهک‌هاي پايين درآمدي باشد، به خودي خود آنها را مستحق دريافت حمايت نمي‌کند و اينکه درآمد يک خانوار در مقايسه با کل جمعيت در چه رتبه‌اي قرار مي‌گيرد، نبايد معيار دريافت يارانه باشد.
بلکه آن‌چه مهم است ميزان مطلق قدرت خريد خانوار است. با مشخص کردن صحيح معيارهاي مطلق، ديگر مهم نيست که چند دهک از جمعيت تحت پوشش قرار مي‌گيرند. از طرف ديگر، گذشته از تمام مشکلات اجرايي در تشخيص دهک درآمدي، دهکي که هر خانوار به آن تعلق دارد، ثابت نمي‌ماند. با تغييراتي که در درآمد افراد رخ مي‌دهد خانوارها ممکن است بين دهک‌ها جابه‌جا شوند و اين بازشناسي هر ساله دهک‌ها را ايجاب مي‌کند که عملي نيست. به علاوه، خود پرداخت يارانه ممکن است باعث تغيير دهک‌ها شود و يک خانوار که در دهک بالاتر قرار دارد و يارانه نمي‌گيرد با احتساب دريافت يارانه‌ها به دهک پايين برود و واجد دريافت شود. بنابراين دهک‌ها به عنوان معيار پرداخت يارانه بس نابه‌جا و داراي اشکالات متعدد مفهومي‌و عملي هستند و بازگشت به آنها حتي در دوران گذار و به صورت موقت به هيچ وجه قابل توصيه نيست.
به جاي استفاده از دهک‌ها، دولت بايد از معيارهاي مطلق، عيني و تا جاي ممکن قابل اندازه‌گيري استفاده کند. اين معيارها مي‌تواند شامل محل زندگي (مانند استفاده از نقشه فقر که دکتر سوري در سرمقاله 13 آذر اين روزنامه مطرح کردند)، وضعيت شغلي سرپرست خانوار، تعداد افراد در خانوار، و ميزان درآمد (تا جايي که قابل تعيين است) باشد. از طرف ديگر فرآيند ثبت نام براي دريافت حمايت بايد طوري طراحي شود که افراد پردرآمد انگيزه کم‌تري براي ثبت درخواست داشته باشند. اين کار با پرداخت (بخشي از) يارانه به صورت کالايي يا با پرهزينه کردن فرآيند ثبت نام از نظر زماني، به نحوي که براي افراد پردرآمد هزينه- فرصت ثبت نام بالا باشد، قابل انجام است. به عنوان مثال ثبت نام بايد تنها به صورت حضوري (و نه اينترنتي) و در دفاتري باشد که در نقاط فقيرتر شهر و دور از مناطق مرفه واقع‌اند و انجام آن نيازمند صرف کامل يک يا دو روز کاري باشد. با چنين اقداماتي به دليل هزينه فرصت بالاي ثبت نام افراد پردرآمد انگيزه کمي‌براي ثبت نام يا تقلب خواهند داشت، اما هزينه فرصت ثبت نام براي افراد کم‌درآمد يا بيکار چندان زياد نخواهد بود. به علاوه، براي اطمينان از اينکه دريافت‌کنندگان يارانه همچنان واجد شرايط هستند، پرداخت‌ها بايد براي مدت محدود (مثلا يک ساله) باشد و بعد از آن يارانه‌ها قطع شود، مگر آن که ثبت نام تمديد شود و ارزيابي مجدد صورت گيرد.
نتيجه آنکه به نظر مي‌رسد دولت بايد در اولين زمان ممکن شيوه فعلي پرداخت يارانه به همه جمعيت را متوقف کند و طرحي نو در افکند و در اين طرف نو بايد فراخوان براي ثبت‌نام‌هايي با معيارهايي جديد صورت بگيرد که مطلق و عيني و پرهزينه براي افراد پردرآمد هستند و از طرف ديگر و به طور همزمان قيمت سوخت را نيز متناسب با قيمت بالقوه صادراتي آن به تدريج افزايش دهد. اين بايد مسيري باشد براي رسيدن به چشم‌انداز اصلي که در ابتداي متن ترسيم شد و در حال حاضر نيز در بسياري از کشورهاي جهان بدون مشکل فعال است؛ يعني بازار آزاد و بدون يارانه انرژي و نظام تامين اجتماعي براي حمايت از خانوارهاي آسيب‌پذير. در راه رسيدن به اين هدف دولت بايد از طرح‌هاي ديگر مانند وصل کردن ميزان يارانه‌هاي نقدي به ميزان تحقق درآمد حاصل از فروش سوخت (که در سرمقاله 14 آذر اين روزنامه مطرح شد) اجتناب کند؛ چرا که نه تنها هدف اصلي را محقق نخواهند کرد؛ بلکه اقتصاد در وضعيت تعادلي نامطلوب ديگري قرار خواهند داد که خروج از آن مي‌تواند بسيار مشکل باشد.
براي طراحي و طي اين مسير دولت مي‌تواند و بايد از تجريبات و دانش کارشناسان سطح جهاني مانند بانک جهاني بهره بگيرد؛ چرا که مساله به غايت بزرگ و پيچيده و اجراي آن احتمالا فراي تجربه و تخصص موجود در داخل کشور است. هر گونه طرح اصلاحي به هر حال با مخالفت عده‌اي رو‌به‌رو خواهد شد که از وضعيت فعلي نفع مي‌برند. اين نبايد دليل توقف طرح‌هاي اصلاحي باشد. اميد است که دولت جديد با اتکا به پشتوانه قوي مردمي‌و محبوبيت بالاي خود در ابتداي کار، در اجراي سياست‌هاي اصلاحي همچون دولت قبلي جسارت نشان دهد با اين تفاوت که اين بار تدبير را نيز چاشني آن کند.
*دانشجوي دکتراي اقتصاد- دانشگاه نورث وسترن




نظرات شما

ارسال دیدگاه

Protected by FormShield

ساير مطالب

شرط لازم برای افزایش بیشتر قیمت طلا چیست؟

ارزش صنعت ارزهای دیجیتالی در سال 2024

روند صعودی قیمت طلا تا کجا ادامه خواهد داشت؟

الزامات حرکت به سمت بانکداری سبز

تحلیل موسسه تی دی اس از ادامه روند قیمت طلا

تقاضای طلا در سه ماه سوم امسال به 964 تن رسید

اختصاصی/ طلا رشد کرد و در حال ثبت طولانی ترین روند افزایشی از ژانویه است

افزایش قیمت جهانی طلا به 1400 دلار تا پایان 2019

تحلیل موسسه ام کی اس از روند قیمت طلا در کوتاه مدت

گزارش روزانه بورس | چهارشنبه 2 آبان 97

ریسک جهانی به سود طلا

قیمت طلا همزمان با کاهش شاخص سهام آسیا افزایش یافت

تحلیل روند هفتگی بورس | منتهی به 18 مهر

چشم انداز کوتاه مدت قیمت طلا از نگاه تحلیلگران اینوستینگ

علت ریزش بورس؟

افزایش قیمت طلا تحت تاثیر افت شاخص سهام آسیا

بورس زیر ذره‌بین قوه قضاییه

گزارش روزانه بورس | 18 مهر 97

گزارش روزانه بورس | یک‌شنبه 15 مهر 97

نظرسنجی کیتکو نیوز درباره روند قیمت جهانی طلا در هفته آتی

گزارش روزانه بورس | 11 مهر 97

تازه ترین پیش بینی دبلیو تی او از روند مبادلات تجاری جهان

اختلاف نظر مجدد تحلیلگران اقتصادی و سرمایه گذاران درباره روند قیمت طلا

افزایش قیمت اونس جهانی

سه آلارم شتاب بورس تهران

تحلیل موسسه سرمایه گذاری بی ام او از روند نوسانات قیمت طلا

گزارش روزانه بورس | 31 شهریور 97

عیارسنجی رشد بورس

افزایش قیمت طلا در بازارهای آسیایی با وضع تعرفه های جدید آمریکا

گزارش روزانه بورس | 20 شهریور 97

آمار معاملات و اخبار بورس کالای ایران، عرضه

آمار معاملات و اخبار بورس انرژی، عرضه

دلار در بازار کشور جهش هفتگی داشت / طلای بازار جهانی کمی افت کرد

نظر تحلیلگران اقتصادی درباره چشم انداز قیمت فلزات گرانبها در روزهای آتی

جزییات تحرک سهامداران حقیقی‌ و حقوقی در بورس

پیش بینی تحلیلگر ارشد متال بولتن درباره روند قیمت طلا تا پایان امسال

پیش بینی کاپیتال اکونومیکس درباره قیمت 1200 دلاری اونس طلا تا پایان سال

پیش بینی ساکسو بانک درباره افزایش 50 دلاری قیمت طلا

پیش بینی تحلیلگران اقتصادی و سرمایه گذاران درباره افزایش قیمت طلا در هفته آینده

فشار خودشیفتگی بر بازارهای جهان

ضرورت اصلاح ساختار مالیاتی کشور

امیدواری موسسه کاپیتال اکونومیکس نسبت به افزایش مجدد قیمت طلا

پیش بینی موسسه ای بی ان درباره روند قیمت طلا در ماه های آتی

شوک سیاستی به بورس تهران

اختصاصی/ در نظرسنجی کیتکو وال استریتی ها و مین استریتی ها به افزایش قیمت اعتقاد داشتند

نماگر بازار سهام / رشد 35232 واحدی شاخص بورس در 89 روز معاملاتی

چشم انداز هفتگی بهای جهانی طلا و سایر فلزات گرانبها

پیش بینی موسسه تحقیقاتی "آسبوری" درباره کاهش قیمت طلا به 1000 دلار

اختصاصی/ در ادامه روند روز جمعه ،قیمت طلا از کف 17 ماهه فاصله گرفت / قدرتنمایی دلار میزان افزایش را محدود کرد/ طلای 1194 دلاری امکان دارد

بانکداری پیوندی؛ گسستی بر چرخه فقر و بیکاری