بازار آریا

آخرين مطالب

مروری بر سرگذشت متولدین دهه 60 مقالات اقتصادي

مروری بر سرگذشت متولدین دهه 60

  بزرگنمايي:

آریا بازار - ناظراقتصاد : بیست میلیون و سیصد و هفتاد یک هزار و یکصد و بیست و دو نفر. این، تعداد افرادی است که در سال‌های 1360 تا 1369 متولد شدند و جمعیت موسوم به « دهه‌ شصتی‌ ها » را تشکیل می‌دهند. مردان و زنانی که در یکی از سخت‌ترین شرایط اقتصادی کشور طی قرن حاضر شمسی در کنار دهه 1320، و شاید حتی دشوارتر از آن در برخی سال‌ها، چشم به جهان گشودند و سال‌هاست حکایت‌شان صراحتاً یا ضمنی، در فیلم‌های تلویزیونی، لطیفه‌های شبکه‌های اجتماعی و مباحث جمعیت‌شناسی، جامعه‌شناسی و اقتصاد مطرح می‌شود.
متولدین دهه 60
تحولات جمعیتی دهه 60 تاثیرات جمعیتی، اجتماعی و اقتصادی کوتاه‌مدت و بلندمدتی بر وضعیت کشور گذاشته و می‌گذارد. موالید این دوره‌ همانند سیلابی است که برای بقا باید از تونل زندگی بگذرد ولی به دلیل تنگی تونل امکان گذر همه افراد به سلامت وجود ندارد. تعداد موالید ‌این دوره (‌سال 1358 تا 1367 یعنی اولین سال پس از پیروزی انقلاب تا سال پایانی جنگ و آغاز اجرای سیاست کنترل جمعیت) حدود 21 میلیون نفر است. رقمی 7/1 برابر دهه قبل از آن و 5/1 برابر دهه بعد از آن. 21 میلیون تولد در یک دهه و میزان موالید حدود 45 در هزار در این دوره به‌طور قطع در محدوده سیاسی فعلی کشور بی‌سابقه بوده و امکان تکرار آن هم خیلی بعید به نظر می‌رسد‌.
تولد در رکود و تورم
متولدین دهه 60 در روزگاری پا به جهان گذشتند که رکود اقتصادی، سال‌ها بود جزء لاینفک اقتصاد کشور به شمار می‌رفت. درست از نیمه دوم دهه 1350 شمسی، رشد اقتصادی کشور برای چند سال پیاپی رقم منفی را ثبت کرد: منفی 7/3 درصد در 1356، منفی 8/12 درصد در 1357، منفی 4/9 درصد در 1358، منفی 2/23 درصد در 1359 و منفی پنج درصد در 1360. با احیای اندک اقتصاد کشور در سال 1361، رشد اقتصادی 8/22‌ درصدی ثبت شد که دلیل اصلی آن، رشد 128‌درصدی بخش نفت پس از افت شدید آن در سال‌های قبل بود. پس از یک سال رشد اقتصادی 7/9‌ درصدی، از سال 1363 دوباره نوسان‌های اقتصادی به کشور بازگشت و رشد اقتصادی به طور متناوب منفی و مثبت بود. برآیند این تناوب، تاثیر روشنی بر وضعیت اقتصادی ایرانیان داشت: درآمد سرانه هر ایرانی به قیمت‌های ثابت سال 1383، در نخستین سال دهه 1360 مساوی 5/1 میلیون تومان بود و در آخرین سال آن، یک میلیون تومان. این در حالی است که درآمد سرانه (به قیمت‌های ثابت سال 1383) در بیشترین سطح خود در سال 1355، رکورد 7/3 میلیون تومان را ثبت کرد. اکنون در حالی که اغلب دهه‌شصتی‌ها سال‌های پایانی دهه سوم و سال‌های نخستین دهه چهارم زندگی خود را می‌گذرانند، درآمد سرانه با همان معیار حدود دو میلیون تومان برآورد می‌شود. همانند رشد اقتصادی، وضعیت تورم در آن سال‌ها نیاز به توضیح چندانی ندارد. تورم در اغلب سال‌های این دهه، دورقمی و در برخی سال‌ها بیش از 20 درصد بود. تورم در سال 1360 مساوی 8/22 درصد و در سال بعد از آن 2/19 درصد بود. در سال 1362، تورم به 8/14 درصد کاهش یافت و یک سال بعد به مرز 10 درصد رسید. در سال 1364، تورم تک‌رقمی شد؛ اما در سال 1365 به کانال 20‌درصدی جهش یافت و رقم 7/23 درصد را ثبت کرد. در سه سال بعد، تورم به ترتیب 7/23 درصد، 7/27 درصد و 9/28 درصد بود. با پایان جنگ، تورم نیز کاهش یافت و در سال 1368 به 4/17 درصد رسید. در آخرین سال دهه 60، تورم تک‌رقمی شد؛ اگرچه مجدداً دهه 1370 شمسی، شروع تورم دورقمی و در سال‌های متعدد بیش از 20‌ درصد بود. مواجهه با وضعیت اقتصادی که رکود و تورم به طور همزمان در آن جولان می‌دادند، روایت غالب سال‌های کودکی متولدین دهه 60 است که شاید برخی از آنها نمودهای این وضعیت را، که به نوبه خود ناشی از دوران جنگ بود، به یاد داشته باشند.
تحصیل و بیکاری
بر اساس نتایج سرشماری سال 1385، یک‌چهارم جمعیت ایران در بازه‌های سنی 19-15‌ساله و 24-20 سال قرار داشتند. این رقم تقریباً معرف متولدین دهه 1360 شمسی کشور است و اگر با ارقام سال‌های پیش از آن مقایسه شود، می‌تواند نشان دهد که روند تولد در این دهه چقدر با دوران قبل و بعد متفاوت بوده است. در سال 1365، کمتر از 19 درصد جمعیت ایران در بازه‌های سنی مذکور سرشماری شدند.
این نسبت در سال 1355 نیز کمتر از 19 درصد بود. این رشد ‌شش‌درصدی، تحولات اساسی را در اقتصاد کشور رقم زد که مشهورترین آن به بازار کار مربوط است. در مهرماه سال 1365، بیش از 8/32 میلیون نفر از ایرانیان 10 سال و بیشتر سن داشتند. از این تعداد، 8/12 میلیون نفر جزو جمعیت فعال (اعم از شاغل و بیکار) و بقیه جزو جمعیت غیرفعال (محصل، خانه‌دار، دارای درآمد بدون کار و…) به شمار می‌رفتند یا وضعیت فعالیت‌شان اظهار نشده بود. در سال 1375، یعنی با ورود بخشی از متولدین دهه 1360 به آمار اشتغال، تعداد کل جمعیت مورد بررسی به 4/45 میلیون نفر افزایش پیدا کرد. از این رقم، قریب به 16 میلیون نفر جزو جمعیت فعال بودند. رشد 13‌میلیونی کل جمعیت مورد بررسی در آمار اشتغال، تنها به افزایش 2/3‌ میلیونی در جمعیت فعال منجر شد که کاملاً طبیعی است؛ چراکه دهه‌شصتی‌ها اغلب مشغول تحصیل در مدرسه بودند و نه جزو جمعیت شاغل یا جویای کار. در سال 1385، بخشی از جمعیت مشغول تحصیل وارد بازار کار شدند. از این رو همزمان با رشد 14‌میلیونی جمعیت 10‌ساله و بیشتر، جمعیت فعال کشور نیز هفت میلیون نفر افزایش یافت. از آن زمان تا سال 1394، یعنی طی حدود یک دهه، جمعیت فعال کشور 2/1 میلیون نفر افزایش یافته؛ در حالی که جمعیت غیرفعال رشدی قریب به 4/5 میلیون نفر را تجربه کرده است. این رشد همزمان با کاهش تعداد محصلان بوده و عمدتاً در افزایش قریب به پنج‌میلیونی تعداد افراد خانه‌دار منعکس شده است. رشد تعداد افراد خانه‌دار، همزمان با نرخ پایین مشارکت زنان در بازار کار، می‌تواند نشان‌دهنده وارد نشدن بسیاری از زنان به بازار باشد که سهم افراد متولد دهه 1360 شمسی در شکل‌گیری این عدم تعادل روشن است.
رشد دانشجویان
همزمان با تحول جمعیتی یادشده، آمار دانشجویان نیز دستخوش تغییر شده است. در سال تحصیلی 1376-1375، حدود دو درصد از جمعیت کشور دانشجو بودند؛ یعنی حدود یک میلیون و 192 هزار نفر. اگرچه به صورت طبیعی با بهبود وضعیت تحصیلات ابتدایی و نرخ باسوادی می‌توان انتظار داشت که جمعیت دانشجو نیز افزایش یابد، به نظر می‌رسد رشد نسبت دانشجویان به جمعیت کل کشور، ناشی از ورود تدریجی متولدین دهه 1360 شمسی به دانشگاه بوده است. نسبت یادشده در سال‌های 1376 و 1377 حدود 1/2 درصد و در سال 1377 حدود 2/2 درصد بود. اما در سال 1379 به 4/2 درصد افزایش یافت. در سال 1383، معادل 1/3 درصد از جمعیت کشور دانشجو بودند و تنها دو سال بعد، این نسبت به چهار درصد رسید. در سال 1388، حدود 2/5 درصد جمعیت کل کشور در دانشگاه‌ها به تحصیل می‌پرداختند. اگر نسبت یادشده را برای سال تحصیلی 1393-1392 محاسبه کنیم، رقمی بیش از 2/6 درصد به دست می‌آید. اما یک سال بعد از آن یعنی در سال تحصیلی 1394-1393، این نسبت به 1/6 درصد کاهش یافته و بر اساس تخمین‌ها در سال تحصیلی 1395-1394 به 6/5 درصد رسیده است. همانند رشد آمار دانشجویان، کاهش آن را نیز صرفاً نمی‌توان به ورود و خروج موج متولدین دهه 1360 از دانشگاه‌ها نسبت داد، اما قرار دادن این آمار در کنار دیگر شواهد موجود، نتیجه‌گیری یادشده را تقویت می‌کند. رشد تعداد فارغ‌التحصیلان به شکلی نامتناسب با نیازهای بازار کار کشور، موجب شده است تا پدیده بیکاری در ایران واجد جنبه دیگری نیز بشود که برخلاف انتظار با رونق اقتصادی و افزایش ظرفیت تولید به سادگی قابل تغییر نباشد. مساله «بیکاری تحصیل‌کردگان»، پدیده دیگری بود که با ورود متولدین دهه 1360 به بازار کار به طور گسترده‌تر از همیشه مطرح شد؛ اینکه بسیاری از دانش‌آموختگان دانشگاه‌ها، فاقد مهارت‌های لازم برای بازار کار هستند و در عین حال بیش از نیاز بازار کار تحصیلات آکادمیک را ادامه داده‌اند. روند تعداد دانشجویان کشور در طی این سه دهه در نمودار زیر قابل مشاهده است.
نمودار 1: تعداد دانشجویان کشور 1392-1361
متولدین دهه 60
تنگنای ازدواج
پس از اشتغال، متولدین دهه 1360 شمسی، با مساله دیگری به نام تنگنای ازدواج نیز مواجه هستند. صورت این مساله ساده است: با در نظر گرفتن ثبات نسبت جنسیتی، یعنی نسبت متولدین مرد به زن (که این نسبت معمولاً بیش از یک است)، اگر در دوره‌ای رشد جمعیت بیش از دوره‌های قبل و بعد باشد، چنانچه در شیوه غالب، ازدواج میان زوج‌های بازه‌های سنی متفاوت صورت گیرد، عده‌ای نمی‌توانند مطابق شیوه غالب ازدواج کنند. به عنوان مثال در سال 1394، بیشترین توزیع سنی ازدواج میان مردان 24-20‌ساله و زنان 19-15‌ساله بوده است. ازدواج بین مردان 29-25‌ساله و زنان 24-20‌ساله در رده دوم فراوانی بوده و پس از آن بیشترین فراوانی مربوط به ازدواج مردان و زنان 24-20‌ساله بوده است. یک دهه قبل یعنی در سال 1384، کمابیش همین الگو حاکم بوده است. یعنی بیشترین ازدواج میان مردان 24-20‌ساله و زنان 19-15‌ساله انجام گرفته و ازدواج میان زنان و مردان 24-20‌ساله در رده دوم و ازدواج میان مردان 29-25‌ساله و زنان 24-20‌ساله در رده سوم به لحاظ فراوانی قرار داشته است. فارغ از ریشه‌یابی چنین الگویی در ازدواج، با رشد جمعیت در دهه 60، تعداد دختران متولد این دهه بیش از پسران متولد بازه زمانی قبل است و در نتیجه با تنگنای ازدواج مواجه هستند.
نگاهی به سرشماری سال 1390، که طی آن متولدین دهه 1360 هجری شمسی بین 20 تا 30 سال سن داشتند، می‌تواند تا حدی این پدیده را تبیین کند. البته می‌توان به آمار سرشماری هر زمانی بعد از 1370 رجوع کرد و با تقریب خوبی همین ارقام را به دست آورد؛ اما با فرض دقت بیشتر سرشماری صورت‌گرفته در سال‌های اخیر، به آخرین نمونه رجوع شده است.
نمودار 2: جمعیت گروه‌های سنی مختلف در سرشماری 1390 (میلیون نفر)
متولدین دهه 60
در آن سال، تعداد زنان 24-20‌ساله بیش از 2/4 میلیون نفر و تعداد زنان 29-25‌ساله 3/4 میلیون نفر بود؛ در همان زمان تعداد مردانی که در بازه‌های سنی 24-20‌ساله، 29-25‌ساله و 34-30‌ ساله قرار داشتند، به ترتیب 2/4 میلیون نفر، 3/4 میلیون نفر و 5/3 میلیون نفر بود. اگر فرض کنیم مطابق الگوی غالب، ازدواج میان زنان با مردان از یک بازه سنی بالاتر مرسوم باشد، برخی رده‌های سنی با کسری و برخی دیگر با مازاد همسر بالقوه مواجه می‌شوند. مثلاً تعداد زنان 29-25‌ساله، حدوداً 800 هزار نفر بیش از مردان 34-30‌ساله بوده است. البته در واقع امر، مساله آنقدر که در نگاه نخست به نظر می‌رسد گسترده نیست. چراکه اولاً الزاماً در تمامی بازه‌های سنی، ازدواج میان دو بازه غیریکسان بیشترین فراوانی را ندارد و در سال 1394، این موضوع درباره مثال اخیر صادق است. ثانیاً و مهم‌تر از آن، الگوهای ازدواج طی زمان و در نتیجه همین عدم تعادل‌ها تغییر می‌کنند. ازدواج با افراد هم‌سن و بزرگ‌تر، پدیده‌ای متاثر از شرایط اقتصادی و اجتماعی، و نیز ویژگی‌های جمعیتی است و خارج از آن شکل نمی‌گیرد. به عبارت دیگر خصوصیات بازار ازدواج متناسب با شرایط محیطی تغییر می‌کند.
چشم‌انداز بازنشستگی
موج جمعیتی که در دهه 1360 متولد شد، با زیرساخت‌های ناکافی آموزش ابتدایی و راهنمایی به تحصیل پرداخت، برای ورود به دانشگاه‌ها صف کشید و بعدتر با بیکاری و عدم تعادل در بازار ازدواج دست‌وپنجه نرم کرد، تا چند سال دیگر به تدریج وارد دوران میانسالی می‌شود. این تحول جمعیتی، البته یک فرصت برای نیمی از متولدین دهه 1360 یعنی مردان به وجود آورد و آن کاهش محدودیت‌ها و افزایش معافیت‌های خدمت نظام وظیفه برای دوره‌ای محدود بود. با ورود متولدین دهه 1360 به میانسالی، همزمان با افزایش امید به زندگی در کشور، نیازهای تازه‌ای به وجود خواهد آمد که مدیریت آن به مراتب دشوارتر از گذشته خواهد بود. چشم‌انداز بیمه‌ها و صندوق‌های بازنشستگی برای پاسخ‌گویی به تقاضای این موج چندان امیدوارکننده نیست و از سوی دیگر با افزایش سن، به تدریج نیاز به خدمات بهداشتی، درمانی و حمایتی افزایش می‌یابد. همه اینها در حالی است که زیرساخت‌ها و امکانات موجود، حتی برای پاسخ‌گویی به نیازهای متولدین دهه‌های پیشتر نیز کافی به نظر نمی‌رسد. بنابراین از هم‌اکنون می‌توان پیش‌بینی کرد که صف‌های آشنای مدرسه و کنکور و بازار کار، بار دیگر نیز تکرار شوند و اگر امروز اشتغال مساله اصلی است، در روزگاری نه‌چندان دور شاغلان و بیکاران امروز، هر دو با مشکلات دیگر و شدیدتری دست‌وپنجه نرم خواهند کرد.




نظرات شما

ارسال دیدگاه

Protected by FormShield

ساير مطالب

20 پرسش ارزی

بیماری هلندی به زبان ساده

تغییرات شاخص رقابت‌پذیری جهانی در سال 2018

تبیین رشد اقتصادی با توجه به منحنی رن (Rahn curve)

چشم‌انداز 2050 : دستور کار جدید برای کسب‌وکارها (سناریو خوش‌بینانه)

کارزار «نهادگرایی» و «بازار آزاد» در اقتصاد ایران ادامه دارد / جنگ اقتصاددانان

مولفه پنهان تورم

نمره ایران در شاخص سرمایه انسانی

جایگاه ایران در اقتصاد دانش‌بنیان جهانی

پرش بهاری درآمد نفتی

استراتژی مناسب برای توسعه کسب‌ و کارهای جدید-4

فرایند توسعه از نگاه فوکویاما

سطح پیچیدگی کالاهای تولیدی در کشورها

وضعیت اشتغال و تولید ایران در بخش کشاورزی

پیمان پولی دو یا چندجانبه، رهیافتی مناسب برای مقابله با تحریم‌های اقتصادی

سرپیچی از آرای دیوان لاهه به ندرت اتفاق افتاده است

١٠ چیزی که همه باید در مورد علم اقتصاد بدانند؟!

اندک‌های حیاتی و بسیار‌های کم اهمیت

تبیین رشد اقتصادی با توجه به منحنی رن (Rahn curve)

مثلث ایران، ترکیه و روسیه علیه تحریم‌ها

حکایت التهاب ماندگار بازار نفت

برندهای شکست‌خورده ایرانی

استراتژی مناسب برای توسعه کسب‌ و کارهای جدید

فقر در ایران و جهان و راه‌های مقابله با آن

پیشروی ایران در مسیر توسعه

سرمایه‌گذاران با بازار مسکن قهر کرده‌اند؟

تاثیر سیاستهای ارزی بر افزایش نرخ ارز/تغییر و تحولات یک ساله ارز + نمودار

آدرس غلط برای گرانی‌ها

انتخاب استراتژی مناسب برای توسعه کسب‌وکارهای جدید-3

فرایند توسعه از نگاه فوکویاما

تحلیل روند هفتگی نرخ ارز | 3 تا 8 شهریور

خطای محاسبه در حذف نفت ایران

صعود و سقوط کیفیت خرید مسکن

جنگ روانی و سیاسی در بازار ارز

راه حلی برای مشکل مسکن

اقتصاد دیجیتال

فقر در ایران و جهان و راه‌های مقابله با آن

آیا شرکای تجاری، اقتصاد ایران را به حرکت درمی‌آورند؟

اقدامات عاجل برای مدیریت بازار ارز

اثر سقوط لیر بر اقتصاد ایران

بررسی ارتباط سهولت انجام کسب‌ و کار و رشد اقتصادی (مطالعه موردی: ایران)

آیا چشم‌ انداز 2030 عربستان محقق می‌شود؟

اکوسیستم کارآفرینی | مفاهیم، چارچوب‌ها و آمارهای موجود

مقدمه‌ای بر نظریه‌ پول و اعتبار

مروری بر انواع بنگاه‌های مادر

ارزهای دیجیتال به زبان ساده

مناطق آزاد تجاری در ایران و جهان

اقتصاد دیجیتال

راه حلی برای مشکل مسکن

گردشگری پزشکی و عوامل تاثیرگذار بر آن