آخرين مطالب

ثروتمندان چگونه متولد می شوند گزارش ويژه

ثروتمندان چگونه متولد می شوند

  بزرگنمايي:

آریا بازار - دادو ستد شاید شاهزادگانی داشته باشد و لی کسی پادشاه نمی ماند، آدم هایی را که رو به بالا می بینید، دوباره رو به پایین هم خواهی دید.

-نسیم طالب اقتصاددان رفتاری می گوید: آیا جهان پر از بیدادگری شده است؟ من تمام عمرم را به پژوهش بختانگی، کاربرد بختانگی، و بیزاری از بختانگی گذارنده ام. هر چه زمان می گذرد، از دید من چیزها بدتر می شوند، بیشتر می ترسم، و بیش از پیش از مام طبیعت سیر می شوم. هر چه بیشتر به این موضوع می اندیشم، نشانه های بیشتری می بینم، گویای اینکه جهانی که ما در ذهن داریم با آن جهانی که در آن کار می کنیم فرق دارد. هر بامداد دنیا در چشم من بختی تر از روز پیش می نماید، و انسان ها به نظرم بیشتر از روز پیش فریبش را می خورند. این احساس اکنون به مرز تحمل ناپذیری نزدیک شده است. برای من نوشتن این سطور دردناک است؛ من جهان را در حال آشوب می بینم.[
برای درک این بیداد، دوتن از دانشمندان(نرم)، الگوهای شهودی پیش آورده اند: یکی از ایشان شروین روزن اقتصاددان و دیگری رابررت ک . مورتون جامعه شناس علم است. شروین روزون اقتصاددان در سال های آغازین دهه 1980 درباره (( اقتصاد ابرستاره ها)) مقاله می نوشت. او در یکی از مقالاتش خشمگینانه اعتراض می کند که چرا بازیکن بستکبال می تواند سالی 2/1 میلیون دلار، یا یک چهره نام آور تلویزیونی سالی دو میلیون دلار درآمد داشته باشد. برای آشنایی با چگونگی فراگیر شدن تراکم ثروت، باید به این توجه کرد که امروز، یعنی تنها سه دهه پس از آن تاریخ، قراردادهای چهره های تلویزیونی و ستارگان ورزشی سر به صدها میلیون دلار می زند. نسبت بیشترین دستمزدها در این سه دهه (تا کنون) بیست برابر شده است.
بنا به گفته روزن، سرچشمه این نابرابری در اثر (پیش جویی) است: کسی که تنها اندکی پیش از دیگران است، به آسانی همه سهم را می برد و چیزی برای دیگران نمی ماند. نسیم طالب می گوید: ]مردم ترجیح می دهند 99/10 دلار برای خرید صفحه موزیک هوروویتس بپردازند تا 99/9 دلار برای پیانیستی که در تکاپوی زنده ماندن است. آیا ترجیح میدهید 99/13 دلار بدهید و کتابی از میلان کوندرا بخوانید یا یک دلار برای خواندن اثر یک نویسنده گم نام؟ بنابراین با مسابقه ای روبه روییم که در آن، برنده همه چیز را می برد بی آنکه ناچار باشد چندان از دیگران پیش بی افتد.
وی ادامه می دهد: ولی در بحث زیبای روزن نقش بخت دیده نشده است. مشکل او این است که ((پیش بودن)) را علت برنده شدن می داند در صورتی که هر رویداد بختی، یا هر وضعیت دلخواه نیز می تواند توجیه گر برنده شدن باشد، و آن نیروی لازم نخستین را برای رسیدن به نتیجه (( برنده همه چیز را می برد)) فراهم آورد . [
ممکن است کسی به عللی کاملا بختی اندکی پیش بی افتد، و چون ما می خواهیم ادای یکدیگر را در بیاوریم همگی دنبال او راه می افتیم. دنیای واگیرداری که بسیار دست کم گرفته شده است! به عنوان مثال فناوری اپل بهتر است، با وجود این، نرم افزار فرودست ویندوز برنده روز است. چرا؟ بخت، بخت ساده.
بیش از یک دهه پیش از روزن، رابرت ک . مرتون جامعه شناس علم، اندیشه اش را درباره اثر (متی)به میان آورد. بنا به این نظریه، (مردم از نادارا می گیرند می دهند به دارا.) قوانین بالندگی پیش از این در کتاب های آسمانی آمده است. به عنوان مثال در (انجیل متی نسخه شاه جیمز، بخش 25 بند 29 ) چنین گفته شده است: زیرا آن کس که دارد، به او بیشتر داده خواهد شد تا به فراوانی داشته باشد؛ و آن کس که ندارد، حتی آنچه را هم که دارد از دست می دهد. در عین حال مرتون به دستاوردهای دانشمندان نگریست و نشان داد چگونه پیشی گرفتن آغازین، در سراسر زندگی همراه شخص می ماند. به عنوان مثال فرض کنید کسی یک مقاله دانشگاهی بنویسد و به نام پنجاه تن که روی آن موضوع کار کرده و شالوده های پژوهش او را فراهم آوره اند اشاره کند. برای ساده کردن موضوع، اگر سهم هر پنجاه تن را یکسان بگیریم، پژوهشگران دیگری که درست روی همین موضوع کار می کنند به صورت بختی نام سه تن از این گروه را در مراجع خودش می آورد. مرتون نشان داد بسیاری از دانشگاهیان بی آنکه مرجع اصلی را خوانده باشند نام آن را در گزارش خود می آورند؛ یعنی مقاله ای را می خوانند، بعد مراجع آن مقاله را در مقاله خودشان ذکر می کنند. حال پژوهشگر سومی پیدا می شود و مقاله پژوهشگر دوم را می خواند و نام آن سه تن را در مقاله خودش به منزله مرجع می آورد. بدین ترتین نام این سه تن به طرزی فزاینده در ارتباط با موضوع مورد پژوهش، سر زبان ها می افتد. تفاوت میان این سه برنده با دیگر اعضای گروه پنجاه نفره نخست بیشتر در بخت نهفته است. برآمدن آنها نه به دلیل ارزش بالاتر کارشان بلکه به سبب شیوه پیدایش نامشان در مقالات بوده است.
اینک این دانشگاهیان موفق، به برکت اعتباری که پیدا کرده اند کار نوشتن را دنبال می کنند و نوشته های ایشان به آسانی برای چاپ پذیرفته می شود. بخش مهمی از موفقیت دانشگاهی مانند بخت آزمایی است. می توان گفت بخش عمده برداشتی که درباره اهمیت (فضل تقدم) در حرفه های پژوهشی پدید آمده ریشه در کج فهمی نقش گمراه کننده این اثر دارد؛ به ویژه آن گاه که با نیروی گرایه تقویت هم بشود. حتی در رشته هایی چون ریاضیات که باید به طور خالص تابع دود چراغ باشند، به اندازه کافی نمونه های منفی مغلطه سنی یا پیش کسوتی به چشم می خورد: کافی است زود موفق شوی، و حتی خیلی زود. اثر اعتبار علمی نویسندگان را به آسانی می توان آزمود. یک راه این است که مقالاتی را پیدا کنیم که دانشمندان مشهور نوشته اند ولی بر اثر اشتباهی که در نام ایشان بوده برای چاپ پذیرفته نشده اند. می توانید ببینید چند فقره از این مقالات پس از اینکه نام درست نویسنده آشکار شده از بایگانی به در آمده و به چاپ رسیده اند. توجه داشته باشید که دانشگاهیان بیشتر از روی شمار مراجعاتی که در کارهای پژوهشی دیگران به کارهای ایشان می شود داوری می شوند؛ چنین است که باندهایی که به یکدیگر ارجاع می دهند پا می گیرند. سرانجام نویسندگانی که چندان رجوعی به کارهای ایشان نمی شود از گردونه بیرون می افتند و اگر نرم خو باشند می روند فرضا کارمند دولت می شوند. یا مافیا، یا اگر میزان زیادی هورمون تستوسترون در بدنشان وجود داشته باشد برای بنگاهی در وال استریت کار می کنند. آنان که در آغاز کار دانشگاهی پیشروی خوبی داشته باشند در سرار زندگی به برتری های انباشته و پیوسته دست پیدا می کنند. آدم دارا آسان تر داراتر می شود، و آدم مشهور، مشهور تر.
در جامع شناسی، به اثر متی، نام کمتر ادبی (برتری انباشته) داده شده است. این نظریه را به آسانی می توان به بنگاه ها، معامله گران، هنر پیشگان، نویسندگان و هر کس دیگری که از پیروزی پیشین برخوردار است گسترش داد. اگر ویراستار فلان نشریه که هنگام کار در چرت و خیالات خودش بوده از سربرگ شما خوشش آمد و مقاله شما در آن مجله چاپ شد، دیگر پیامدش تا پایان عمر با شما می ماند. مهم تر اینکه پیامدهای این رویداد تا پایان عمر دیگران یعنی کسانی که مقالاتشان در آن مجله چاپ نمی شود با ایشان می ماند. شکست نیز انباشته می شود؛ بازندگان نیز احتمال باختشان در آینده بیشتر است؛ حتی اگر فرایند تضعیف روحیه که ممکن است در تشدید باخت ایشان نقش داشته باشد نادیده بگیریم. باید دقت کرد که هنر، به این دلیل که به گفتار این و آن وابسته است، بی اندازه در رهگذر اثر پذیری از این برتری های انباشته است. باورهای ما درباره ارزش های هنری، حتی بیش از باورهای سیاسی ما، ریشه در واگیری های تصادفی دارد. کسی درباره کتابی چیزی می نویسد؛ کس دیگری آن را می خواند و نقدی می نویسد که از همان بحث او مایه گرفته است. دیری نمی گذرد که صدها نقد چاپ می شوند که چکیده همه آنها به راستی بیش از دو یا سه مطلب نیست چون میزان هم پوشانی بسیار زیاد است.
این پدیده یادآور روش گله بانی تحلیلگران مالی بورس است . ظهور رسانه های مدرن به برتری انباشه شتاب داده است. پی یر بوردیو جامعه شناس میان تراکم فزایند موفقیت، و جهانی شدن فرهنگ زندگی اقتصادی پیوندی می بیند. با این حال عوامل پیش بینی ناپدیر می توانند در شکل گیری پیامدهای اجتماعی نقشی داشته باشد. اندیشه برتری انباشته مرتون پیام آور نکته مهم دیگری است و آن (میل ترجیحی) است . واگیری و تراکم اندیشه ها نمونه ای از میل ترجیحی است . با این حال اندیشه ها بدون داشتن نوعی ساختار پخش نمی شوند. برخی از اندیشه ها واگیر دار می شوند، برخی نه، برخی خرافه ها پخش می شوند، برخی نه؛ برخی باورهای مذهی چیره می شوند، برخی نه. دان اسپربر فیلسوف مردم شناس و دانشمند شناخت، درباره واگیرشناسی پدیده هایی از این دست، می گوید: گروهی بر این باورند که همان گونه که ژن ها با هم در رقابت اند، اندیشه ها نیز که آدم ها ناقلان آنها هستند به همین گونه با یکدیگر رقابت دارند؛ ولی این ((مم)) ها را به راستی نمی توان مانند ژن ها دانست. Meme ) ) بر وزن ژن و همتای فرهنگی آن است. ریچارد داوکینز در کتاب خود با عنوان ژن خودخواه می نویسد: نمونه های مهم(مم) عبارتند از آهنگ ها، باورها، تکیه کلام ها، مدل های لباس، شیوه های سفالگری، و ساخت هلال تاق ها، درست همان طور که ژن با پریدن از یک بدن به بدن دیگر، از طریق اسپرم یا تخمک، خود را در خزانه ژنی پخش می کند، مم ها نیز با پریدن از یک مغز به مغز دیگر، خود را در خزانه ممی تکثیر می کنند، که در مفهوم کلی آن را سرمشق گیری نامید.
دریغا که اندیشه ها به این دلیل پراکنده می شوند که ناقلان آن موجوداتی خودخواه هستند که به آنها دل بسته اند و در فرآیند تکثیر، میل دارند آنها را تحریف کنند. ما انسان ها ماشین کپی نیستیم. بنابر این مقولاتی ذهنی واگیردار باید آنهایی باشند که ما آمادگی داریم آنها را باور کنیم؛ یا شاید کوک شده ایم که باور کنیم. مقوله ذهنی برای اینکه واگیردار شود باید با سرشت ما بخواند. می توان پذیرفت که بازنده همواره بازنده بماند ولی ممکن است کسی از ناکجا آباد سر برآورد و برنده را از تخت به زیر بکشد. هیچ کس در امان نیست. نظریه های میل ترجیحی به طور شهودی گیرا هستند ولی این امکان را که نورسیده ای بتواند جای دیگری را بگیرد در نظر نمی گیرند. این چیزی است که هر کودک دبستانی درباره فروپاشی تمدن ها می داند.
به عنوان مثال از پانصد بنگاه بزرگ آمریکایی برگزیده موسسه استاندارد اند پوورز در 1957 تنها 47 بنگاه در چهل سال بعد هنوز سرگرم کاسبی بوده اند. تنها شمار اندکی از این ها در میان ادغام ها ناپدید شده اند؛ دیگران یا کوچک شدند یا ورشکسته. جالب اینجاست که این بنگاه های غول در سرمایه گراترین کشور جهان یعنی آمریکا بوده اند. هر چه جهت گیری کشوری به سوسیالیسم نزدیکتر بوده، ماندگاری بنگاه های بزرگ هیولا آسانتر بوده است. به سخن دیگر، اگر بنگاه ها را به حال خودشان بگذاریم، به خورده شدن می گرایند. آنان که از آزادای اقتصادی هواداری می کنند مدعی اند که بنگاه های آزمند و ددمنش تهدیدی به شمار نمی آیند چون رقابت آنها را مهار می کند. با این حال دلیل راستین این رویداد سهم بزرگی از چیز دیگری دارد به نام بخت. وقتی مردم درباره بخت سخن می گویند، معمولا به بخت خودشان می نگرند. بخت دیگران هم خیلی مهم است. بنگاه دیگری ممکن است به برکت کالایی با فروش بهمن وار، برندگان کنونی را کنار بزند و بختیار شود. سرمایه داری، در میان چیزهای دیگر، به برکت فرصتی که از بخت فراهم می آید، به جهان جانی تازه می دهد. بخت متعادل کننده اعظم است چون کمابیش همه می توانند از آن بهره مند شوند. دولت های سوسیالیست هیولاهاشان را نگاه داشتند و با این کار آیندگان بالقوه را در زهدان کشتند. به قول تونی فربه معامله گر بورس: دادو ستد شاید شاهزادگانی داشته باشد و لی کسی پادشاه نمی ماند، آدم هایی را که رو به بالا می بینید، دوباره رو به پایین هم خواهی دید . / اخبار پولی مالی
حامدهدائی، اقتصاددان رفتاری




نظرات شما

ارسال دیدگاه

Protected by FormShield

ساير مطالب

اثر سقوط لیر بر اقتصاد ایران

مراقب "پول زور" باشید!

لاکچری‌ترین میوه‌های بازار چند؟

10 شغل برتر رو به رشد در زمینه خوداشتغالی

قوانین هوش مصنوعی در جهان

زنگ خطر تعطیلی نشریات کاغذی

بام حمایتی 10ساله برای خانه‌‌ها

این نکات را هنگام استفاده از وای‌فای رعایت کنید

چه‌ کسانی می‌توانند پول آب ندهند؟

مهاجران به سمت بازار کدام کشورها جذب می شوند؟

آیا جایگزین سیف می‌تواند از هفت‌خوان اقتصاد ایران عبور کند؟

مدیران موسسات مالی غیر مجاز کجا هستند؟

کوچ به پیام رسان‌های داخلی؛ با تشویق یا تهدید؟

مصائب دلار دستوری / با تقاضای کاذب چه کنیم؟

چرا راه اندازی یک استارتاپ موفق، استرس زا است؟

مودم‌های اینترنتی D-Link به‌راحتی هک می‌شوند

شرکت های کوچک در بازی بزرگ

ردپای ویژه‌خواری و دلالی در نظام ارزی/رونق امضاهای طلایی رانت‌زا

ثروتمندان بیشتر برق مصرف می‌کنند یا صنایع؟

کدام کشورها بیش‌ترین و کدام کم‌ترین نفت را تولید کردند؟

مشکل در تصمیم گیری ناشی از چیست؟

جنجال یک دستورالعمل برای اتاق‌های عمل

نظر یک کارشناس درباره سناریوی آمریکا برای حذف نفت ایران

احتمال تشدید و نرمش همزمان آمریکا در سیاست تحریم نفتی

دلیل اصلی کاهش قیمت دلار در بازار بررسی شد

دلار قوی باعث افت طلا شد

افزایش قیمت طلا همزمان با کاهش ارزش دلار و تنش های تجاری

انتقال دلار به ایران کسب و کار جدید افغان‌ها

عقب ماندگی شهرداری در صدور کارت بلیت مترو خبرنگاران

متن سند امضا شده ترامپ و کیم جونگ اون

فرزندان را در فضای مجازی رها نکنیم

جدول مقایسه ای ورود و خروج ارز در اقتصاد ایران

گره بحران صندوق‌های بازنشستگی چگونه باز می‌شود؟

مأموریت نفتی اروپایی‌ها در تهران

تردد در اتوبان تهران-کرج پولی می‌شود؟

کنکور می‌رود یا می‌ماند؟

سردرگمی در آغاز اجرای طرح ترافیک

چرا مدیران اقتصادی ایران طراح مسائلند تا حلال مسائل؟

اتباع خارجی چگونه ارز خود را تبدیل کنند؟

روشی برای جلوگیری از سرقت وای‌فای منزل

بازار زیرزمینی مبادلات دلار/ خرید و فروش تلفنی ارز رونق گرفت

نگرانی های ژئوپلیتیک مانع از کاهش شدید قیمت طلا خواهد شد

میلیونرهای جهان کجا زندگی می‌کنند؟

توصیه‌های ایمنی ترک منزل در ایام نوروز

ثروتمندان چگونه متولد می شوند

ارز درمانی در چه شرایطی تعلق می‌گیرد؟

شارژ بی‌سیم گوشی؛ این بار با لیزر

سالخوردگان در اجتماع سهیم هستند!

مسیر تجارت منهای ایران

تحلیل بازار مسکن در سال 97